Bioróżnorodność a rozwój ekonomiczny: zrównoważony rozwój jako klucz do przyszłości

Kryzys bioróżnorodności jest jednym z najważniejszych problemów, z jakimi boryka się współczesny świat. Ponad 50% globalnego PKB jest uzależnione od pojawiających się usług ekosystemów, a utrata bioróżnorodności oraz degradacja ekosystemów zostały wskazane przez Światowe Forum Ekonomiczne jako jedno z najpoważniejszych globalnych zagrożeń w nadchodzących dziesięcioleciach.

Trwa obecnie Dekada Odtwarzania Ekosystemów ogłoszona przez ONZ, która ma na celu zakończenie degradacji środowiska oraz przywrócenie naturalnej wartości obszarów już zniszczonych. Inicjatywa obejmuje lata 2021–2030 i ma na celu wspieranie działań na rzecz ochrony jak i regeneracji ekosystemów zarówno na lądzie, jak i w wodach oceanicznych. –Sukces Dekady Odtwarzania Ekosystemów jest niezbędny, ponieważ zmiany klimatyczne mają związek z pogarszającym się stanem ekosystemów, a jedynym działaniem, które może odwrócić ten niekorzystny trend, jest odbudowa środowiska naturalnego. Jak wskazują dane Światowego Forum Ekonomicznego, ponad połowa globalnego PKB jest średnio lub znacznie uzależniona od usług ekosystemowych, które zapewnia natura. Dlatego działania na rzecz regeneracji są kluczowe – wyjaśnia Magdalena Jaśkiewicz, menedżerka ds. ESG, koordynatorka bioróżnorodności w UNEP/GRID Warszawa.

Z danych Europejskiej Agencji Środowiska wynika, że około 72% niefinansowych firm w strefie euro jest w znacznym stopniu zależnych od usług ekosystemowych. Dodatkowo, 75% kredytów korporacyjnych dociera do przedsiębiorstw, które opierają swoje funkcjonowanie na zasobach oraz procesach naturalnych. Oznacza to, że pogarszający się stan środowiska ma bezpośredni wpływ na stabilność ekonomiczną i finansową.

Działania na rzecz ochrony i odbudowy środowiska coraz częściej stają się częścią strategii zrównoważonego rozwoju firm. Projekty realizowane w ramach różnych programów środowiskowych mogą być uwzględniane w sprawozdaniach niefinansowych zgodnie z unijnymi regulacjami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju, w tym dyrektywą CSRD oraz normami ESRS odnoszącymi się do wpływu działalności na bioróżnorodność.

Ważnym krokiem w kierunku ochrony natury była również przyjęta na konferencji COP15 w Montrealu Globalna Ramowa Umowa dla Różnorodności Biologicznej. Zawiera ona zobowiązanie do objęcia ochroną 30% obszarów lądowych, wybrzeży oraz oceanów, a także odtworzenia 30% zdegradowanych ekosystemów do roku 2030. Zamierzeniem jest również zauważalne ograniczenie utraty najcenniejszych ekosystemów na świecie.

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że Polska jest jednym z krajów obdarzonych dużym bogactwem przyrodniczym. W kraju znajdują się 23 parki narodowe, 1580 rezerwatów przyrody, 126 parków krajobrazowych, 394 obszary chronionego krajobrazu, około 8 tysięcy użytkowników ekologicznych i ponad 35 tysięcy pomników przyrody. Obszary chronione zajmują około 32% powierzchni Polski, a znacząca ich część należy do europejskiej sieci Natura 2000, która obejmuje prawie jedną piątą terytorium naszego kraju.

W Polskim kontekście na rzecz bioróżnorodności działa m.in. UNEP/GRID Warszawa, która od pięciu lat prowadzi działania w ramach programu Re:Generacja. Program ten łączy różne instytucje publiczne, organizacje non-profit, firmy oraz obywateli, angażując ich w ochronę i odbudowę wartościowych terenów przyrodniczych. Do tej pory zrealizowano wiele projektów w różnych lokalizacjach kraju, obejmujących parki narodowe, parki krajobrazowe oraz miejskie ekosystemy.

Wiele działań w ramach tego programu skupia się na ochronie torfowisk. Choć zajmują one tylko około 3% powierzchni naszego globu, to przechowują niemal 30% światowych zasobów węgla. Pełnią one również kluczową rolę w retencji wody, minimalizowaniu skutków suszy oraz powodzi, a także są siedliskiem dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. – Te ekosystemy są niezwykle wrażliwe na zmiany. Większość z nich jest już w złym stanie, dlatego utrzymanie tego, co pozostało, w dobrym stanie lub poprawa stanu obszarów zdegradowanych, jest niezwykle istotnym celem. Biebrzański Park Narodowy jest jednym z głównych obszarów ochrony torfowisk w Polsce, gdzie od kilku lat realizujemy różne działania na rzecz tych ekosystemów – zaznacza dr Piotr Mikołajczyk, wiodący specjalista w UNEP/GRID Warszawa.

Ochrona torfowisk jest również realizowana w Kampinoskim i Słowińskim Parku Narodowym. Projekty obejmują między innymi zatrzymywanie wody na wysuszonych terenach, usuwanie niepożądanej roślinności i przywracanie naturalnych warunków siedliskowych.

Działania na rzecz ochrony ekosystemów dotyczą także obszarów szczególnie narażonych na presję ze strony turystyki. – Ruch turystyczny może spowodować poważne szkody. Duża liczba osób stąpa po terenach, co prowadzi do rozdeptywania i ugniatania gleby. Z tego powodu konieczne jest zbudowanie odpowiedniej infrastruktury, na przykład kładek, które zminimalizują wpływ na ekosystemy torfowiskowe i pozwolą na komfortowe poruszanie się turystów. W Karkonoszach znajdują się cenne torfowiska wierzchowinowe, które również powinny być chronione – dodaje dr Mikołajczyk.

fot.
oprac. /kp/