Zmiany klimatu i ochrona środowiska coraz bardziej wpływają na produkcję żywności

Globalne zmiany klimatyczne, rosnące oczekiwania dotyczące ochrony środowiska oraz ograniczona dostępność środków ochrony roślin stanowią kluczowe wyzwania, przed którymi stoi obecnie rolnictwo. Z raportu publikacji „Klimat, środowisko, biznes. Działania producentów środków ochrony roślin w kierunku zrównoważonego rozwoju”, przygotowanego przez Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin, wynika, że sektor musi równocześnie zwiększać wydajność produkcji żywności, a także minimalizować negatywny wpływ na otoczenie. W odpowiedzi na te trudności, producenci inwestują w nowoczesne technologie oraz rozwiązania, które sprzyjają bardziej zrównoważonemu zarządzaniu zasobami, podkreślając jednocześnie potrzebę wprowadzenia stabilnych i przejrzystych regulacji sprzyjających innowacjom.

Wyzwania te mają ogromną skalę, gdyż według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa do roku 2050 globalna produkcja żywności będzie musiała wzrosnąć o około 50%. Wzrost ten wiąże się z prognozowanym zwiększeniem liczby ludności do niemal 10 miliardów ludzi. Szacuje się, że 80% tego dodatkowego zapotrzebowania powinno zostać zaspokojone przez produkty roślinne. Jednocześnie sektor rolny coraz bardziej odczuwa skutki zmian klimatu, takie jak niestabilność warunków atmosferycznych, długotrwałe susze, intensywne deszcze czy pojawianie się nowych patogenów oraz szkodników.

Autorzy raportu wskazują, że na całym świecie z powodu chorób roślin i szkodników tracimy nawet 40% plonów, a w wielu przypadkach uzyskanie komercyjnych zbiorów bez odpowiedniej ochrony upraw przed chwastami, zarazkami czy owadami jest niemożliwe. Równocześnie w ostatnich latach w Unii Europejskiej znacznie zmniejszyła się liczba substancji czynnych dozwolonych w środkach ochrony roślin. Dane Komisji Europejskiej wskazują, że w latach 2004–2010 liczba ta spadła z około 1000 do 480, a w Polsce do około 330. W tym samym okresie w Stanach Zjednoczonych liczba dopuszczonych substancji wzrosła do ponad 1300. Co więcej, od roku 2019 w UE wycofano lub nie przedłużono zatwierdzenia dla kolejnych 84 substancji chemicznych, przy jednoczesnym ograniczonym wprowadzaniu nowych rozwiązań.

W tej sytuacji innowacje wspierające bardziej zrównoważone rolnictwo stają się coraz bardziej istotne. Wśród nich znajdują się biologiczne środki ochrony roślin, technologie cyfrowe oraz metody precyzyjnego rolnictwa. Użycie narzędzi takich jak monitoring upraw czy drony umożliwia redukcję stosowania środków chemicznych i bardziej precyzyjne odpowiadanie na zagrożenia dla roślin. Jednocześnie rozwijają się nowe odmiany roślin, które są bardziej odporne na choroby i zmienne warunki klimatyczne.

W grudniu 2025 roku Komisja Europejska zaprezentowała pakiet regulacji „Food and Feed Safety Omnibus”, który ma na celu uproszczenie niektórych procedur administracyjnych oraz przyspieszenie wprowadzania innowacyjnych rozwiązań w sektorze rolnictwa. Proponowane zmiany mają na celu utrzymanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa żywności oraz standardów ochrony środowiska. Zgodnie z informacjami KE, uproszczenia mogą przynieść ponad miliard euro oszczędności związanych z kosztami administracyjnymi i przestrzeganiem przepisów, a także umożliwić rolnikom dostęp do nowoczesnych technologii produkcji żywności. – Środki ochrony roślin są usuwane od lat, a na nowe nie ma zatwierdzeń. Także biologiczne metody są eliminowane. Dostępność zarówno konwencjonalnych, jak i biologicznych substancji maleje. W związku z tym rolnicy nie mają narzędzi do produkcji żywności. Pakiet Omnibus ma między innymi zająć się tym problemem i ułatwić dostęp do innowacji. Jego celem jest również wsparcie konkurencyjności europejskiej branży rolniczej – wyjaśnia Małgorzata Bojańczyk, dyrektor generalna Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin.

Autorzy raportu akcentują, że wprowadzane nowe regulacje powinny uwzględniać realne możliwości sektora rolniczego oraz potrzebę zapewnienia alternatyw dla wycofywanych środków. – Ważne jest, aby nowe przepisy były zgodne z zasadą „brak zakazu bez alternatyw”. Rezygnując z kolejnych narzędzi dla rolników, musimy zapewnić im dostęp do alternatywnych rozwiązań. Rolnicy muszą chronić swoje plony, dlatego kluczowe jest dostarczenie im pełnego zakresu narzędzi umożliwiających utrzymanie dochodowości. Bez tego nie ma miejsca na innowacje i na inwestycje – zaznacza ekspertka.

Z raportu wynika, że transformacja rolnictwa w kierunku większej ochrony środowiska już się odbywa. Producenci środków ochrony roślin zaangażowali miliardy euro w rozwój nowych technologii, w tym w precyzyjne rolnictwo oraz biologiczne metody ochrony upraw. Kluczowym aspektem działań proekologicznych jest także rozwój systemów zarządzania odpadami. W Polsce istnieje system zbierania opakowań po środkach ochrony roślin, który osiąga jedne z najwyższych wskaźników odzysku w Europie. W roku 2024 zebrano w jego ramach ponad 34 tys. ton opakowań, co stanowi 88% wszystkich wprowadzonych do obiegu. W roku 2023 było to 68%, a w roku 2022 – 73%.

fot.
oprac. /kp/