Mniej betonu, więcej zieleni. Kolejne śląskie miasto przebuduje rynek

Przez długie lata betonowe place uchodziły za znak nowoczesności, dziś coraz częściej postrzega się je jako przykład zaniedbania przyrody i brak odpowiedzi na wyzwania związane ze zmianami klimatu.

Rynek w Rudzie Śląskiej przejdzie rozległą metamorfozę, a jednym z kluczowych założeń będzie zmniejszenie udziału betonowych nawierzchni i wprowadzenie większej ilości roślinności. Miasto zdobyło na ten cel niemal 5,5 mln zł wsparcia z funduszy unijnych. Plan zakłada przekształcenie ponad 1300 m² utwardzonej przestrzeni w obszar pełen drzew, trawników i kwietnych nasadzeń.

Modernizacja Pl. Jana Pawła II ma być odpowiedzią na zjawisko określane jako betonoza, czyli nadmierne zastępowanie zieleni szczelnymi, utwardzonymi powierzchniami w miejskiej przestrzeni. Przez lata takie rozwiązania stosowano przy remontach rynków, placów i skwerów zarówno w mniejszych miejscowościach, jak i dużych ośrodkach. Obecny wygląd Pl. Jana Pawła II to efekt przebudowy z lat 2009–2010. Choć beton i kamień są trwałe, szybko się nagrzewają, podnoszą temperaturę w śródmieściu i utrudniają wchłanianie deszczówki. Z kolei drzewa, krzewy i inne rośliny mogą poprawiać warunki mikroklimatyczne, dawać cień oraz wspierać zatrzymywanie wody.

W Rudzie Śląskiej granitowe płyty ustąpią miejsca alejkom drzew, trawnikom oraz barwnym rabatom. W planach jest również budowa podziemnego zbiornika retencyjnego, który będzie gromadził wodę opadową z obszaru rynku. Zebrana deszczówka posłuży później do nawadniania nowo posadzonych roślin. Odnowiona przestrzeń ma zostać uzupełniona o elementy małej architektury, miejsca wypoczynku oraz dwa całoroczne pawilony gastronomiczne z ogólnodostępnymi toaletami.

Projekt zmian przygotowano z uwzględnieniem głosów mieszkańców. W trakcie konsultacji społecznych na początku 2023 r. wpłynęło ponad 120 propozycji dotyczących przyszłego kształtu placu. Miasto dysponuje już dokumentacją projektową oraz pozwoleniem na budowę, a po podpisaniu umowy o dofinansowanie ma zostać ogłoszony przetarg na realizację robót.

Ruda Śląska nie jest jedynym miastem regionu, które stawia na więcej zieleni w centralnych punktach. Podobny kierunek wybrano w Raciborzu, gdzie pod koniec 2025 r. wokół kolumny maryjnej na rynku posadzono 18 platanów. Drzewa mają częściowo przywrócić historyczny wygląd tego miejsca. Na przedwojennych zdjęciach i pocztówkach rynek przy kolumnie był otoczony drzewami, które dawały cień i sprawiały, że przestrzeń była wyraźnie bardziej zielona.

Nowe platany w Raciborzu mają od 6,5 do 7 m wysokości, a obwód ich pni wynosi od 25 do 30 cm. Nasadzenia kosztowały około 260 tys. zł. Drzewa stanowią element szerszej przebudowy raciborskiego rynku, której pierwszy etap obejmuje także odnowienie centralnej części placu.

W ramach rozpoczętej inwestycji dotychczasowa granitowa kostka w centrum rynku zostanie zastąpiona płytami z piaskowca, a cała podbudowa zostanie wykonana od podstaw. Przewidziano również użycie szarej i czarnej kostki granitowej oraz montaż nowych ławek, siedzisk i koszy na śmieci. Wokół posadzonych drzew wykonano specjalne zbiorniki antykompresyjne, które mają zapewnić lepsze warunki rozwoju korzeni i ułatwić utrzymanie zieleni.

Władze Raciborza podkreślają, że posadzenie platanów to pierwszy etap drogi do bardziej zielonego centrum. Zmiany wpisują się w szerszy trend odchodzenia od całkowicie utwardzonych placów na rzecz przestrzeni łączących funkcje komunikacyjne, wypoczynkowe i reprezentacyjne z obecnością roślinności.