669 tys. ha lasów spłonęło w 2026 r. Unia Europejska rozwija system reagowania na kryzysy

Powodzie, pożary lasów, awarie infrastruktury, cyberataki i zagrożenia zdrowotne sprawiają, że przygotowanie na sytuacje kryzysowe staje się coraz ważniejszym zadaniem państw europejskich. Unia Europejska prowadzi kampanię „Jedność w działaniu: Przygotowanie dzisiaj, gotowość na jutro”, która pokazuje znaczenie współpracy międzynarodowej, wspólnych szkoleń i systemów wczesnego ostrzegania. W działaniach uczestniczą również polskie służby ratunkowe.

Katastrofy naturalne coraz większym wyzwaniem dla Europy

Zmiany klimatu przyczyniają się do wzrostu skali i częstotliwości niektórych zagrożeń naturalnych. Jednym z najpoważniejszych problemów pozostają pożary lasów. W 2026 r. objęły one już ponad 669 tys. hektarów na terenie Europy, czyli większy obszar niż w analogicznym okresie poprzedniego roku, który był rekordowy pod względem powierzchni pożarów. Duże straty powodują również powodzie. Zagrażają mieszkańcom, infrastrukturze i działalności gospodarczej, a roczne straty ekonomiczne związane z tym zjawiskiem na terenie Unii Europejskiej szacowane są na 8,6 mld euro.

W Polsce znaczenie przygotowania na tego rodzaju zagrożenia szczególnie wyraźnie pokazała powódź z września 2024 r., która dotknęła południowo-zachodnią część kraju. Żywioł objął ponad 238 tys. osób, a blisko 4,5 tys. mieszkańców musiało zostać ewakuowanych. Zginęło dziewięć osób. Woda zalała ponad 10,5 tys. budynków mieszkalnych, a ponad 400 zostało zniszczonych lub wyłączonych z użytkowania. Zniszczenia objęły również ponad 800 obiektów użyteczności społecznej, w tym szkoły, przedszkola, żłobki, placówki ochrony zdrowia, domy pomocy społecznej i budynki służb ratunkowych. Łączne straty oszacowano na blisko 1,4 mld zł.

Skala powodzi pokazała, jak istotne jest nie tylko sprawne reagowanie na katastrofę, ale również wcześniejsze rozpoznawanie zagrożeń, przygotowanie służb i koordynacja działań.

Wspólne ćwiczenia ratowników z różnych państw

Kampania „Jedność w działaniu” zwraca uwagę na przygotowania prowadzone jeszcze przed wystąpieniem sytuacji kryzysowej. Obejmują one monitorowanie zagrożeń, rozwijanie systemów wczesnego ostrzegania, szkolenia oraz współpracę służb ratunkowych z różnych krajów.

Jednym z narzędzi służących doskonaleniu tych działań są ćwiczenia EU MODEX. Uczestniczą w nich zespoły ratownicze z różnych państw, które biorą udział w symulacjach katastrof i sytuacji nadzwyczajnych. Scenariusze pozwalają sprawdzać procedury, doskonalić umiejętności, wymieniać doświadczenia oraz usprawniać współpracę międzynarodową. W ćwiczeniach uczestniczą również polscy ratownicy. W styczniu 2026 r. strażacy ze Specjalistycznej Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej „Łódź” weszli w skład 43-osobowej grupy USAR Poland, która wzięła udział w międzynarodowych ćwiczeniach w Danii organizowanych w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.

Podczas symulowanych działań ratownicy ćwiczyli m.in. przeszukiwanie zawalonych budynków, stabilizowanie konstrukcji oraz ewakuację poszkodowanych. Tego rodzaju szkolenia pozwalają sprawdzić przygotowanie zespołów do prowadzenia akcji w trudnych warunkach i zwiększają możliwości współdziałania podczas rzeczywistych katastrof, zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Unijna kampania promuje wspólną odpowiedzialność za bezpieczeństwo

Inicjatywa ma przybliżyć mieszkańcom Europy sposób funkcjonowania systemu ochrony ludności oraz znaczenie współpracy między państwami. Jej organizatorzy podkreślają, że skuteczna reakcja na kryzys zależy w dużej mierze od przygotowań prowadzonych z wyprzedzeniem.

– Ta kampania przybliża obywatelom działania, które pomagają Europie lepiej przygotować się na sytuacje kryzysowe. Pokazując wspólne szkolenia i przygotowania służb ratunkowych, chcemy zwrócić uwagę na rolę współpracy europejskiej oraz to, jak UE wspiera kraje w budowaniu gotowości i reagowaniu na kryzysy – wskazuje Zacharias Giakoumis, szef jednostki ds. komunikacji w Departamencie Ochrony Ludności UE.

Szczególne miejsce w kampanii zajmuje zagrożenie powodziowe. Organizatorzy zwracają uwagę, że przygotowanie na sytuacje nadzwyczajne powinno być traktowane jako wspólna odpowiedzialność instytucji publicznych, służb, przedsiębiorstw i mieszkańców.

Projekt jest realizowany do grudnia 2026 r. w siedmiu państwach członkowskich: Bułgarii, Chorwacji, Francji, Niemczech, Holandii, Polsce i Rumunii. W ramach inicjatywy publikowane są materiały cyfrowe, nagrania przedstawiające pracę ratowników oraz treści przygotowywane we współpracy z mediami. Kampania prowadzona przez Departament Ochrony Ludności UE jest częścią szerszej inicjatywy Komisji Europejskiej „Chronimy to, co ważne”.

Europa przygotowuje się również na cyberataki i awarie infrastruktury

Zagrożenia naturalne to tylko część wyzwań, na które musi przygotować się UE. Coraz większe znaczenie mają również kryzysy zdrowotne, przerwy w dostawach energii, cyberataki i zagrożenia geopolityczne. Na działania związane ze wzmacnianiem gotowości i reagowania kryzysowego w ramach budżetu UE na lata 2021–2027 przeznaczono 3,6 mld euro na Unijny Mechanizm Ochrony Ludności. System wspiera państwa członkowskie w przygotowaniach do katastrof, organizowaniu pomocy w trakcie kryzysów oraz prowadzeniu działań po ich zakończeniu.

Ważnym elementem unijnej polityki jest również Strategia Unii Gotowości przyjęta w marcu 2025 r. Jej celem jest zwiększenie zdolności państw europejskich do przewidywania zagrożeń, zapobiegania im oraz reagowania na różnego rodzaju sytuacje kryzysowe. Strategia zakłada lepszą koordynację działań na poziomie krajowym i większe zaangażowanie administracji publicznej, służb ratunkowych, przedsiębiorstw oraz obywateli.

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności wspiera państwa w kryzysach

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności umożliwia państwom dotkniętym katastrofą zwrócenie się o dodatkowe wsparcie do innych krajów uczestniczących w systemie. Dzięki niemu możliwe jest koordynowanie międzynarodowej pomocy, w tym kierowanie ratowników, wyspecjalizowanych zespołów i niezbędnego wyposażenia na obszary objęte kryzysem. Od momentu utworzenia mechanizm został uruchomiony ponad 880 razy. Jego uzupełnieniem jest rescEU, czyli wspólna rezerwa zasobów wykorzystywanych podczas katastrof i sytuacji nadzwyczajnych. Obejmuje ona m.in. samoloty gaśnicze, sprzęt medyczny i specjalistyczne wyposażenie ratunkowe.

Istotną rolę odgrywają również narzędzia monitorowania i wczesnego ostrzegania dostępne w ramach programu Copernicus, w szczególności usługa zarządzania kryzysowego (EMS). Dostarczane przez nią dane i mapy satelitarne pomagają oceniać skalę zagrożeń oraz wspierają działania Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC), które monitoruje sytuację i koordynuje europejską pomoc przez całą dobę.

Rozwijanie wspólnych procedur, zasobów i systemów ostrzegania ma zwiększać zdolność państw europejskich do reagowania na sytuacje nadzwyczajne. Kampania „Jedność w działaniu” przypomina, że skuteczna ochrona mieszkańców zaczyna się jeszcze przed wystąpieniem katastrofy, a współpraca międzynarodowa pozwala lepiej przygotować się na zagrożenia, których skutki nie kończą się na granicach jednego państwa.

Czytaj także: Granica 1,5°C jest już bardzo blisko. Świat powinien przygotować się na jej przekroczenie