Najpierw będzie rejestracja, potem dyskusje, warsztaty i wydarzenia artystyczne — tak zapowiada się konferencja „Źródłosłów – od źródeł do różnorodności językowej”, która odbędzie się 19 i 20 listopada w Wiśle. Wydarzenie ma skupić uwagę na lokalnych gwarach, językowym dziedzictwie oraz roli mowy w budowaniu regionalnej tożsamości.
Organizatorzy podkreślają, że temat nie ograniczy się do samej teorii. Uczestnicy mają rozmawiać o ochronie różnorodności językowej w Polsce, jej finansowaniu, popularyzacji oraz o tym, jak język przenosi pamięć i kulturę między pokoleniami. Wydarzenie przygotowały Dom Pracy Twórczej im. Jerzego Pilcha w Wiśle oraz Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.
Pierwszy dzień: od badań do warsztatów
19 listopada program otworzą wystąpienia poświęcone wsparciu dla różnorodności językowej. Swoje wyniki przedstawią dr hab. Hanna Makurat-Snuzik, prof. ucz. z Uniwersytetu Gdańskiego oraz dr hab. Anna Muś, prof. ucz. z Uniwersytetu Śląskiego. Ich badania, przygotowane we współpracy z Instytutem Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej w 2025 i 2026 r., mają dotyczyć zarówno finansowania i wsparcia na poziomie ogólnokrajowym, jak i działań samorządowych.
W dalszej części dnia odbędą się dwa panele dyskusyjne. W pierwszym o roli państwa, samorządów i instytucji w ochronie różnorodności językowej rozmawiać będą Ksenia Alhaug z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Barbara Kowaczek-Jędrasik z Urzędu Miasta Katowice oraz Krzysztof Marszałek z Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej. Rozmowę poprowadzi Agnieszka Zientarska z Radia Opole.
Drugi panel poświęcony finansowaniu różnorodności językowej w praktyce zgromadzi prof. dr hab. Nicole Dołowy-Rybińską z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, dr Annę Nikitiuk z tego samego instytutu oraz Justynę Majerską-Sznajder z Muzeum Kultury Wilamowskiej. Po nim uczestnicy przejdą do warsztatów językowych, na które obowiązują zapisy.
- gwara wiślańska – Paweł Cieślar „Chłop z Doliny”
- język wilamowski – dr Tymoteusz Król
- gwara podlaska, w formule językowo-wokalnej – Maxim & Oliczka
Wieczorem, o 18:00, w Restauracji Kultova Zdrojowa w Domu Zdrojowym przy Pl. B. Hoffa 3, wystąpi duet Maxim & Oliczka. Na miejscu będzie też można skorzystać z oferty restauracji.
Drugi dzień: język w historii, literaturze i filmie
20 listopada organizatorzy skoncentrują się na różnych odmianach polszczyzny i ich obecności w przestrzeni publicznej. Wystąpienia wygłoszą prof. dr hab. Jolanta Tambor o języku śląskim, dr hab. Monika Kresa, prof. ucz. o gwarach podlaskich, dr hab. Justyna Garczyńska, prof. ucz. o dialekcie mazowieckim, dr hab. Katarzyna Marcol, prof. ucz. o języku Śląska Cieszyńskiego oraz dr Tymoteusz Król o języku wilamowskim.
Później odbędzie się panel „Język – pamięć, dziedzictwo, tożsamość”, w którym wezmą udział Joanna Wilengowska, Zbigniew Rokita i Maciej Falkowski. Rozmowa ma dotyczyć tego, jak język funkcjonuje w literaturze, reportażu, historii i debacie publicznej oraz jak wpływa na budowanie tożsamości lokalnej i regionalnej. Dyskusję poprowadzi Andrzej Drobik, historyk, dziennikarz i kierownik Domu Pracy Twórczej im. Jerzego Pilcha w Wiśle.
Na zakończenie zaplanowano prelekcję dr hab. Moniki Kresy, prof. ucz. pt. „Od Samych swoich i Janosika po Wołyń i Chłopów – różnorodność językowa na szklanym ekranie”, a następnie pokaz filmu „Angelus” w reżyserii Lecha Majewskiego.
Udział, rejestracja i dostęp online
Wstęp na konferencję jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszej rejestracji przez formularz zgłoszeniowy tiny.pl/0_865kk1p. Wydarzenie będzie dostępne również online, z tłumaczeniem na Polski Język Migowy.
Oba dni rozpoczną się od rejestracji uczestników i poczęstunku kawą oraz herbatą w godzinach 10:00–11:00. Potem program będzie już przebiegał w rytmie wykładów, paneli i spotkań, które mają połączyć perspektywę naukową z doświadczeniem osób zajmujących się językiem w praktyce.
