Wyższe temperatury, ulewne deszcze i coraz większe ryzyko zalania pokazują, że miasta muszą dziś planować rozwój z myślą o klimacie.
Zmieniający się klimat coraz mocniej wpływa na codzienne funkcjonowanie miast, oddziałując zarówno na jakość życia mieszkańców, jak i na bezpieczeństwo infrastruktury oraz stan otoczenia przyrodniczego. Wraz z częstszym pojawianiem się zjawisk skrajnych, takich jak długie fale upałów, nawalne deszcze, okresy suszy czy gwałtowne wzrosty poziomu wód, rośnie potrzeba wdrażania rozwiązań adaptacyjnych. Mają one ograniczać niekorzystne skutki tych procesów i wzmacniać odporność miejskich organizmów. Właśnie dlatego Racibórz rozpoczął prace nad Miejskim Planem Adaptacji do zmian klimatu, który ma stać się drogowskazem dla bezpiecznego i zrównoważonego rozwoju miasta.
Na początek przygotowywanego dokumentu przewidziano diagnozę opartą na analizach klimatycznych, hydrologicznych, przestrzennych oraz społecznych. Jej zadaniem jest rozpoznanie najpoważniejszych zagrożeń związanych z klimatem, określenie poziomu podatności miasta oraz sprawdzenie, jak dobrze potrafi ono reagować na konsekwencje tych zmian. Eksperci z Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych, którzy przygotowali analizy, wskazują, że Racibórz odczuwa skutki ocieplenia coraz wyraźniej. Notuje się stały wzrost średniej temperatury rocznej, coraz więcej dni gorących i upalnych oraz częstsze fale upałów. Do tego dochodzi nasilanie się efektu miejskiej wyspy ciepła, zwłaszcza tam, gdzie dominuje duża ilość powierzchni nieprzepuszczalnych. Istotnym problemem stają się także krótkie, lecz bardzo intensywne opady, wywołujące lokalne zalania i tzw. powodzie błyskawiczne, a także ryzyko wezbrań Odry oraz mniejszych cieków wodnych.
Jak podkreślają urzędnicy, konsekwencje tych zjawisk obejmują wiele sfer życia miasta, w tym zdrowie mieszkańców, gospodarkę wodną i kondycję technicznej infrastruktury. Szczególnie narażone są obszary o zwartej zabudowie i dużym udziale nawierzchni uszczelnionych, gdzie przestrzeń szybko się nagrzewa, a woda opadowa błyskawicznie spływa do kanalizacji lub niżej położonych miejsc. – Wśród mieszkańców najbardziej wrażliwe są przede wszystkim osoby starsze, dzieci, chorzy przewlekle, osoby z niepełnosprawnościami oraz kobiety w ciąży. Skutki fal upałów, podtopień czy przerw w dostawach energii bezpośrednio przekładają się na zdrowie fizyczne i psychiczne, a także na bezpieczeństwo całej społeczności – zaznacza magistrat.
Równocześnie analiza możliwości adaptacyjnych pokazała, że Racibórz ma istotne atuty, które mogą pomagać w ograniczaniu skutków zmian klimatu. – Do najważniejszych należy zaliczyć dobrze przygotowane służby miejskie, sprawne systemy ostrzegania i informowania mieszkańców oraz rozwiniętą infrastrukturę techniczną, w tym suchy zbiornik przeciwpowodziowy Racibórz Dolny, który znacząco zmniejsza zagrożenie powodzią rzeczną, a także polder Buków – wylicza urząd miasta. Średnią ocenę uzyskały natomiast: możliwości finansowe samorządu, kapitał społeczny, system ochrony i rozbudowy terenów zielonych oraz poziom innowacyjności.
Ocena podatności na skutki zmian klimatu pozwoliła wskazać dziedziny, które wymagają szczególnego wsparcia. Najwyższą wrażliwość odnotowano w obszarze zdrowia publicznego i gospodarki wodnej. Wynika to zarówno ze struktury demograficznej mieszkańców, jak i z podatności infrastruktury medycznej oraz opiekuńczej. Transport, energetyka, dziedzictwo kulturowe i rolnictwo zostały uznane za sektory o średnim poziomie podatności, podobnie jak budownictwo mieszkaniowe, obiekty publiczne, przemysł i usługi, przy czym w tych segmentach widać tendencję wzrostową. Zasoby przyrodnicze Raciborza pozostają obecnie mało podatne, choć postępująca susza i narastający deficyt wody stopniowo zwiększają zagrożenie.
Dlaczego tak duże znaczenie ma właśnie diagnoza? – Starannie przygotowana analiza stanowi punkt wyjścia do podejmowania decyzji dotyczących bezpieczeństwa mieszkańców oraz dalszego rozwoju miasta w realiach zmieniającego się klimatu. To na jej podstawie można zaplanować działania adaptacyjne dopasowane do lokalnych uwarunkowań Raciborza. Diagnoza wskazuje też obszary i sektory, które powinny otrzymać priorytet, a także pozwala dobrać rozwiązania wzmacniające odporność miasta na zmiany klimatyczne – podsumowuje UM Racibórz.
Następnym krokiem przy tworzeniu Miejskiego Planu Adaptacji będzie opracowanie konkretnych propozycji inwestycyjnych, organizacyjnych i edukacyjnych, przygotowywanych wspólnie z mieszkańcami oraz lokalnymi partnerami.
O dostosowywaniu miast do nowych warunków klimatycznych dyskutowano także podczas Raciborskich Rozmów i Rozwoju II, które odbyły się na przełomie września i października ubiegłego roku. Wówczas eksperci analizowali między innymi przyszłość miejskiej przestrzeni Raciborza w kontekście przyrody, klimatu i zrównoważonego rozwoju. Architekci oraz urbaniści zwracali uwagę na konieczność ograniczania tzw. betonozy i przywracania zieleni, co ma ogromne znaczenie w walce z miejskimi wyspami ciepła i skutkami zmian klimatu. Czytaj więcej: Raciborzanie współtworzą plan adaptacji miasta do zmian klimatu
fot. arch. red.
oprac. /kp/
