Wszystkich Świętych a ekologia. Jak ograniczyć ilość odpadów na cmentarzach?

Uroczystość Wszystkich Świętych to czas odwiedzania grobów bliskich, zapalania zniczy i przynoszenia kwiatów. Z tymi tradycjami wiąże się jednak również wzrost ilości odpadów, z których znaczna część trafia do pojemników na śmieci zmieszane. Ograniczenie liczby jednorazowych dekoracji, ponowne wykorzystywanie zniczy i prawidłowa segregacja mogą pomóc zmniejszyć obciążenie środowiska, nie zmieniając charakteru listopadowych obchodów.

Setki tysięcy ton odpadów z cmentarzy

Skala problemu jest znaczna, choć dokładna ilość odpadów powstających na wszystkich polskich cmentarzach nie jest regularnie monitorowana. Według szacunków przywoływanych przez Stowarzyszenie „Polski Recykling” na nekropoliach w Polsce może powstawać ok. 120 tys. ton odpadów rocznie. Nowsze szacunki tej organizacji, opublikowane w 2026 r., sięgają nawet 500 tys. ton, ale obejmują szerszy zakres odpadów, w tym odpady roślinne i ziemię. 

Wśród odpadów związanych z dekorowaniem grobów znajdują się zużyte znicze, wkłady, plastikowe osłony, sztuczne kwiaty, doniczki, folie i elementy wiązanek. Do tego dochodzą zwiędłe kwiaty naturalne, gałązki oraz ziemia. Problemem jest nie tylko ilość wyrzucanych przedmiotów, lecz także ich różnorodny skład. Znicze i dekoracje często składają się z kilku połączonych materiałów, co utrudnia ich rozdzielenie i odzyskanie surowców.

Według szacunków przytaczanych przez branżę odpadową po obchodach Wszystkich Świętych na jeden grób może przypadać od 3 do 9 kg odpadów. Wiele zależy od liczby odwiedzających, częstotliwości wymiany dekoracji i rodzaju używanych produktów. 

O wzroście ilości śmieci w tym okresie świadczą również dane z poszczególnych miast. W Toruniu w październiku i listopadzie 2024 r. odebrano ok. 380 ton odpadów cmentarnych, a w całym roku ponad 1049 ton. Z kolei w Poznaniu w okresie od połowy października do początku listopada 2024 r. wywieziono z miejskich nekropolii blisko 500 ton odpadów. 

Problem wpisuje się w szersze wyzwanie związane z ilością odpadów komunalnych w Polsce. Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2024 r. wytworzono ich 14,2 mln ton, czyli średnio 377 kg na mieszkańca. Aż 58% odebranych i zebranych odpadów komunalnych stanowiły odpady zmieszane. 

Znicze i sztuczne kwiaty jako wyzwanie dla środowiska

Jednym z głównych źródeł odpadów są znicze. Według danych branżowych w Polsce sprzedaje się ok. 300 mln sztuk rocznie. Część z nich ma jednorazowe obudowy, a po wypaleniu pozostają pojemniki, plastikowe elementy i resztki wosku. W przypadku zniczy wykonanych z kilku materiałów ich rozdzielenie bywa kłopotliwe, a zabrudzone woskiem lub okopcone elementy nie zawsze nadają się do recyklingu. 

Podobne trudności dotyczą sztucznych kwiatów i wiązanek. Tworzywa sztuczne, druty, kleje i wstążki są często trwale połączone, dlatego przygotowanie takich dekoracji do odzysku surowców jest utrudnione. Po kilku dniach od święta wiele z nich trafia do odpadów zmieszanych, mimo że część elementów można byłoby wykorzystać ponownie.

Znaczenie ma również rodzaj wybieranych świec. W przypadku tradycyjnych zniczy spalanie wkładów wiąże się z emisją zanieczyszczeń, a przy dużej liczbie płonących świec lokalnie zwiększa się ilość produktów spalania. Dlatego ograniczenie liczby zniczy może przynieść korzyści zarówno w zakresie ilości odpadów, jak i jakości powietrza.

Jak obchodzić Wszystkich Świętych w bardziej ekologiczny sposób?

Ograniczanie wpływu listopadowych obchodów na środowisko nie musi oznaczać rezygnacji z tradycji. Jednym z najprostszych rozwiązań jest ponowne wykorzystywanie zniczy wielokrotnego użytku i wymienianie wyłącznie wkładów. Zamiast kupować nową lampkę przy każdej wizycie, można oczyścić i przygotować do kolejnego użycia tę, która już znajduje się na grobie. Warto także sprawdzić, czy na cmentarzu działa zniczodzielnia, czyli miejsce, w którym można zostawić czyste, nieuszkodzone znicze lub zabrać takie, które nadają się do ponownego wykorzystania.

Mniej odpadów można wytworzyć również dzięki przemyślanemu wyborowi kwiatów i dekoracji. Żywe rośliny, takie jak chryzantemy w doniczkach, mogą zdobić groby dłużej niż cięte kwiaty, a odpowiednio pielęgnowane nadają się do dalszego wykorzystania. Naturalne gałązki i kompozycje roślinne mogą zastąpić część plastikowych ozdób. Warto unikać nadmiaru folii, jednorazowych opakowań i dekoracji, których nie można łatwo rozdzielić na poszczególne materiały.

Ważna jest także segregacja odpadów po zakończeniu wizyty. Naturalne kwiaty i części roślinne należy umieszczać w pojemnikach na bioodpady, jeśli zarządca cmentarza przewidział taką zbiórkę. Elementy plastikowe, metalowe i opakowania powinny trafiać do odpowiednich frakcji zgodnie z lokalnymi zasadami. Nie należy jednak automatycznie wrzucać każdego szklanego znicza do pojemnika na szkło opakowaniowe. Szkło stosowane do produkcji zniczy może mieć inne właściwości niż szkło z butelek i słoików, a zabrudzenia dodatkowo utrudniają jego przetwarzanie. W razie wątpliwości należy sprawdzić oznaczenia na cmentarzu lub zapytać jego zarządcę. 

Osobnej uwagi wymagają znicze elektryczne. Modele zasilane bateriami zawierają elementy elektroniczne i nie powinny trafiać do zwykłych pojemników na odpady zmieszane. Po zużyciu należy przekazać je do odpowiedniego punktu zbiórki elektroodpadów, a baterie, jeśli można je bezpiecznie wyjąć, oddać do przeznaczonego na nie pojemnika.

Ekologiczne wybory zaczynają się przed wyjściem na cmentarz

Istotne znaczenie ma również sposób organizowania dojazdu. W miarę możliwości można wybrać komunikację publiczną, wspólny przejazd z rodziną lub odwiedzić kilka grobów podczas jednej podróży. W okresie Wszystkich Świętych w wielu miejscowościach organizowane są dodatkowe połączenia komunikacyjne, a w pobliżu cmentarzy wprowadzane są zmiany w organizacji ruchu. Warto wcześniej sprawdzić informacje dotyczące dojazdu i parkowania. Specjalne autobusy na największe cmentarze będą jeździły m.in. w Raciborzu, Rybniku i Żorach.

Nie bez znaczenia jest także liczba kupowanych dekoracji. Wspólne ustalenie z rodziną, kto przyniesie kwiaty lub znicze, pozwala uniknąć nadmiaru podobnych produktów. Pamięć o zmarłych można wyrazić również przez uporządkowanie grobu, zapalenie jednego znicza czy przyniesienie skromnej, trwałej kompozycji. Ilość dekoracji nie musi decydować o znaczeniu, jakie przypisujemy odwiedzinom.

Czytaj także: Czerwone kosze przy grobach. Co trzeba wrzucać do nowych pojemników?