Klimat coraz mocniej zagraża zdrowiu i skraca życie

Postępujące ocieplenie klimatu oraz degradacja środowiska coraz bardziej odbijają się na zdrowiu Europejczyków. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia te czynniki odpowiadają za 20–25% wszystkich przypadków chorób w Europie.

– Zmiany klimatu oddziałują na zdrowie ludzi na całym świecie. W Polsce również widzimy ich skutki. Przede wszystkim są to rozmaite anomalie, od skrajnych fal upałów, przez gwałtowne podtopienia i powodzie, po przesunięcia terminów kwitnienia roślin – zaznacza Joanna Węgrzynowska, pełnomocniczka zarządu ds. ESG w Lux Med.

WHO przypomina, że zmiany klimatu uderzają w podstawy życia, takie jak dostęp do czystego powietrza, bezpiecznej wody pitnej, żywności oraz odpowiednich warunków mieszkaniowych. Wyższe średnie temperatury sprzyjają także szerzeniu się schorzeń zależnych od klimatu. Organizacja przewiduje, że w latach 2030–2050 zjawisko to może powodować około 250 tys. dodatkowych zgonów rocznie na świecie, m.in. z powodu niedożywienia, malarii i stresu cieplnego. Szacowane bezpośrednie koszty zdrowotne mają sięgać od 2 do 4 mld dolarów rocznie do 2030 r.

Coraz wyższe temperatury już teraz niosą poważne skutki dla mieszkańców Europy. WHO informuje, że w ostatnich czterech latach z powodu upałów zmarło na naszym kontynencie ponad 200 tys. osób. Z kolei raport „Lancet Countdown” wskazuje, że tylko w 2024 r. liczba zgonów związanych z wysoką temperaturą wyniosła niemal 63 tys. Największe ryzyko dotyczące fal upałów dotyczy dzieci, osób starszych oraz pacjentów z chorobami układu krążenia.

Nie mniej groźne pozostaje zanieczyszczone powietrze. Europejska Agencja Środowiska ocenia, że w 2023 r. wieloletni kontakt z pyłem zawieszonym, ozonem i dwutlenkiem azotu w stężeniach przekraczających zalecenia WHO przyczynił się odpowiednio do około 206 tys., 71 tys. i 56 tys. przedwczesnych zgonów w Europie. WHO szacuje natomiast, że zanieczyszczenie powietrza powoduje globalnie około 7 mln zgonów rocznie, z czego blisko 46 tys. przypada na Polskę.

Przemiany klimatyczne odbijają się również na osobach z alergiami. – Zmieniające się wzorce kwitnienia roślin mogą oznaczać na przykład wydłużenie okresu pylenia, a to szczególnie utrudnia życie alergikom. Pojawia się też zjawisko tzw. depresji klimatycznej. Osoby obserwujące te procesy z roku na rok widzą, że sytuacja staje się coraz trudniejsza i odczuwają niepokój o przyszłość – mówi Joanna Węgrzynowska.

W maju paneuropejska Komisja WHO ds. Klimatu i Zdrowia wezwała do oficjalnego uznania zmian klimatu za jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa zdrowotnego. Eksperci podkreślili, że obecne przepisy nie nadążają za skalą problemu, a brak odpowiednich narzędzi powoduje, że wyzwanie to nie jest traktowane z należytą wagą. Komisja zaapelowała także o przebudowę systemów ochrony zdrowia tak, by były bardziej odporne na skutki zmian klimatycznych i jednocześnie mniej obciążały środowisko.

– Ochrona zdrowia może odegrać ogromną rolę w budowaniu świadomości, zwłaszcza tej związanej ze zdrowiem. Trzeba mówić o tym, że kondycja człowieka zależy od otoczenia, w jakim żyje. Trudno wyobrazić sobie zdrowe i długie życie w miastach pozbawionych parków i zieleni, z niską jakością powietrza – wyjaśnia ekspertka. Jak wynika z raportu Europejskiej Agencji Środowiska, od 56% do 95% mieszkańców europejskich miast jest narażonych na poziomy zanieczyszczeń przekraczające wytyczne WHO dotyczące jakości powietrza z 2021 roku.

Na te wyzwania odpowiadają już konkretne działania promujące zdrowy tryb życia i lepsze warunki środowiskowe. Jednym z nich jest program Healthy Cities, zachęcający mieszkańców do codziennego ruchu. Ważnym narzędziem oceny jakości życia w miastach pozostaje także Indeks Zdrowych Miast tworzony przez Lux Med wspólnie ze Szkołą Główną Handlową. Obejmuje on niemal 70 wskaźników dotyczących między innymi jakości powietrza, infrastruktury rowerowej, gospodarki ściekowej i poziomu zanieczyszczeń, dzięki czemu pozwala śledzić postępy samorządów w tworzeniu zdrowszego otoczenia.

Najnowsza odsłona indeksu pokazuje stopniową poprawę w wielu obszarach. W 2024 r. średnioroczne stężenie pyłu PM10 w badanych miastach po raz pierwszy obniżyło się poniżej 20 µg/m³. Zmniejszono również zanieczyszczenie ścieków przemysłowych, zwiększył się udział odpadów zbieranych selektywnie, a różnice między miastami w większości wskaźników środowiskowych stały się mniejsze. Równolegle rozwijana jest infrastruktura rowerowa i promowany jest bardziej zrównoważony transport. Autorzy raportu zwracają jednak uwagę, że coraz intensywniejsza zabudowa mieszkaniowa ogranicza możliwości powiększania terenów zielonych, które w ostatnich latach pozostają na zbliżonym poziomie.

fot. magnific.com
oprac. /kp/