Ponad 2 miliony osób z niepełnosprawnościami pozostają poza rynkiem pracy

Polski rynek pracy boryka się z rosnącymi problemami kadrowymi, które są przede wszystkim efektem zmian demograficznych – z rynku pracy znika co roku około 200 tys. osób w wieku produkcyjnym. Eksperci zwracają uwagę, że jednym z możliwych rozwiązań może być zwiększenie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami, choć nadal niezbędne jest przełamywanie stereotypów oraz uproszczenie procedur dotyczących ich zatrudnienia.

Prognozy demograficzne przedstawione przez Główny Urząd Statystyczny wskazują, że w nadchodzących dekadach liczba osób w wieku produkcyjnym będzie systematycznie malała. Różne scenariusze wskazują, że w 2060 roku ta liczba może wynosić od 13,3 do 16,6 mln osób, w porównaniu do 22,2 mln w 2022 roku, co oznacza spadek nawet o 40%. – Polska boryka się z dotkliwymi problemami kadrowymi. Co roku z rynku pracy ubywa 200 tys. osób w wieku aktywności zawodowej. To stwarza znaczną szansę dla osób z niepełnosprawnościami – zauważa Piotr Rogowiecki, dyrektor Departamentu Analiz i Legislacji Pracodawców RP oraz sekretarz Prezydium Rady Dialogu Społecznego.

Z danych GUS wynika, że na koniec 2025 roku aktywnych zawodowo było 534 tys. osób z niepełnosprawnościami. W tej grupie 491 tys. było zatrudnionych, a 42 tys. pozostawało bez pracy. Najwięcej osób znalazło zatrudnienie w przemyśle (98 tys.), w służbie zdrowia i pomocy społecznej (62 tys.) oraz w handlu i naprawach pojazdów (57 tys.). Wśród zarejestrowanych bezrobotnych, 18 tys. osób poszukiwało pracy przez mniej niż trzy miesiące, podczas gdy 12 tys. miało problemy z długotrwałym bezrobociem, które trwało rok lub dłużej. Największą grupę stanowili ludzie z niepełnosprawnościami, którzy całkowicie wypadli z rynku pracy – liczba osób biernych zawodowo w tym czasie osiągnęła 2,12 mln.

Eksperci przyznają, że jedną z głównych barier zatrudniania osób z niepełnosprawnościami są niepokoje pracodawców związane z organizacją pracy i przygotowaniem stanowisk. – Często to obawy oparte na nieuzasadnionych lękach, ponieważ nawet ich nie zdają sobie sprawy, że posiadają odpowiednią wiedzę. Stereotypy, stereotypy i jeszcze raz stereotypy – ocenia Tomasz Szklarski, ekspert Business Centre Club i wiceprzewodniczący zarządu Zmotywowani.pl.

Pracodawcy mogą korzystać z dofinansowań, jakie oferuje Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Wsparcie obejmuje różnorodne formy, jak dopłaty do wynagrodzeń, refundacje na utworzenie oraz wyposażenie stanowisk pracy oraz finansowanie szkoleń. – Kiedy przedsiębiorca chce zatrudnić osoby z niepełnosprawnościami, zazwyczaj obawia się, czy zrobi to zgodnie z obowiązującymi regulacjami. Często, nie rozumiejąc ich, decyduje, że lepiej tego nie podejmować, a czasami woli ponieść kary. Z tego powodu uproszczenie przepisów mogłoby poprawić sytuację na rynku – podkreśla ekspert BCC.

Specjaliści również zwracają uwagę na znaczenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych. – Największą przeszkodą w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami jest luka kompetencyjna. Jeśli myślimy o zwiększeniu wskaźnika zatrudnienia, osoby te muszą rozwijać swoje umiejętności. Nie mówimy tylko o studiach, ponieważ obecnie rynek pracy otwiera wiele możliwości, zwłaszcza związanych z nowymi technologiami, gdzie formalne wykształcenie nie jest konieczne. Z kolei kursy i szkolenia są jak najbardziej wskazane. Istnieją także możliwości pracy zdalnej. Dla osób z niepełnosprawnościami, to rozwinięcie szans – wskazuje Piotr Rogowiecki.

Dodatkowym wsparciem w aktywizacji zawodowej może być wprowadzana ustawa o asystencji osobistej. Rozwiązanie to ma na celu umożliwienie większej liczbie osób z niepełnosprawnościami podjęcie pracy, a jednocześnie ułatwienie powrotu na rynek pracy ich opiekunom. – Opiekunowie, jeśli decydują się na zatrudnienie, często muszą łączyć przynajmniej dwie prace. Jedna, która często jest 24-godzinnym wyzwaniem, dotyczy opieki nad dzieckiem czy rodzicem. Z drugiej strony pragną uczestniczyć w rynku pracy, lecz jak mają to zrobić? Wszelkie wsparcie, jakie zapewnia osobom z niepełnosprawnościami opiekę w czasie pracy zawodowej opiekuna, to dla nich ogromna szansa. Trwają prace nad zmianami legislacyjnymi, które mają na celu wsparcie finansowe takich osób. Uważam, że zmierzamy w dobrym kierunku, aczkolwiek wciąż przed nami wiele wysiłków, aby te osoby mogły aktywnie funkcjonować w rynku pracy i czuły się dobrze w tym kontekście – zwraca uwagę Tomasz Szklarski.

Od 1 stycznia 2024 roku zaczyna obowiązywać nowa ustawa o wsparciu finansowym, która wprowadza nowe zasady pomocy dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów. Wysokość wsparcia będzie zależała od stopnia potrzeb i związana z wysokością renty socjalnej. Celem nowych regulacji jest zwiększenie samodzielności osób z niepełnosprawnościami oraz poprawa warunków ich codziennego funkcjonowania.

fot.
oprac. /kp/