Dwutlenek azotu przekracza limity w śląskich miastach. Rybnik i Jastrzębie-Zdrój wśród najbardziej narażonych

W województwie śląskim zbyt wysokie stężenia dwutlenku azotu nie są już pojedynczym sygnałem alarmowym, lecz zjawiskiem obejmującym szeroki obszar. Z najnowszej oceny przygotowanej przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wynika, że problem dotyczy całej aglomeracji górnośląskiej, a łączny teren z przekroczeniami ma 315 km² i zamieszkuje go ponad 700 tys. osób.

Transport pod lupą nowych przepisów

Analiza GIOŚ opiera się na danych z 2025 r. i porównuje je z nowymi poziomami dopuszczalnymi zapisanymi w unijnej dyrektywie dotyczącej jakości powietrza. Państwa członkowskie mają czas do 1 stycznia 2030 r., by osiągnąć wskazane wartości. To już drugi rok, gdy takie zestawienie przygotowano dla wszystkich województw.

Zaostrzone limity wynikają z nowszej wiedzy o wpływie zanieczyszczeń na zdrowie. Wciąż jednak nie są tak rygorystyczne jak wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia. Polski Alarm Smogowy ocenia wyniki dla województwa śląskiego jako szczególnie niepokojące, zwłaszcza że w przypadku dwutlenku azotu kluczowym źródłem emisji w pobliżu powierzchni ziemi pozostaje transport drogowy.

Cała górnośląska aglomeracja z przekroczeniami

Według oceny GIOŚ średnioroczny nowy poziom dopuszczalny dwutlenku azotu został przekroczony na obszarze obejmującym wszystkie 14 miast na prawach powiatu w aglomeracji górnośląskiej. Chodzi o Katowice, Sosnowiec, Jaworzno, Bytom, Zabrze, Rudę Śląską, Tychy, Dąbrowę Górniczą, Chorzów, Mysłowice, Świętochłowice, Siemianowice Śląskie, Piekary Śląskie i Gliwice.

Poza tym lista miejsc z problemem jest dłuższa. Podwyższone stężenia odnotowano także w Częstochowie, Bielsku-Białej, Rybniku, Żorach i Jastrzębiu-Zdroju, a podobne zjawisko występuje również w mniejszych miejscowościach, szczególnie na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.

315 km² i ponad 700 tys. mieszkańców to skala obszaru w aglomeracji górnośląskiej, gdzie przekroczenia są już widoczne w rocznej ocenie.

Czy śląskie miasta postawią na ostrzejsze rozwiązania?

Polski Alarm Smogowy oraz Fundacja Frank Bold wskazują, że same lokalne, symboliczne działania nie wystarczą. Krytycznie oceniają katowicką strefę czystego transportu, która obejmuje tylko niewielki fragment centrum, a ruch samochodowy jest tam już ograniczony. Dodatkowo przewidziano szerokie wyjątki dla mieszkańców aglomeracji, co – zdaniem organizacji – osłabia sens całego rozwiązania.

Obie organizacje przekonują, że do poprawy jakości powietrza w Katowicach i całym regionie potrzebna jest szersza polityka ograniczania emisji z transportu, w tym rozwój komunikacji publicznej i zmniejszenie ruchu samochodowego.

Bartosz Kwiatkowski, dyrektor Fundacji Frank Bold, przypomina też o terminach wynikających z unijnych przepisów. Zgodnie z nową dyrektywą o jakości powietrza plany działania mające zapewnić dotrzymanie nowych wartości dopuszczalnych muszą zostać opracowane do końca 2028 r. Jeśli stężenia zanieczyszczeń pochodzących z transportu nie spadną znacząco w tym i przyszłym roku, a trend jest odwrotny, niemal pewne ma być to, że dokumenty te będą musiały przewidywać strefy czystego transportu w większości miast na prawach powiatu w województwie.

Zdrowie mieszkańców na pierwszym planie

Eksperci i organizacje zajmujące się ochroną powietrza ostrzegają, że zwlekanie z decyzjami skraca czas na przygotowanie mieszkańców i przedsiębiorców do nowych zasad. Ich zdaniem rosnące opóźnienie może utrudnić samorządom osiągnięcie wymaganych standardów, a sam problem nie zniknie bez zmian w polityce transportowej.

Fundacja Frank Bold podkreśla, że stawką jest zdrowie mieszkańców. Zanieczyszczenie powietrza, w tym dwutlenkiem azotu, zwiększa ryzyko astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, nowotworów, zawałów serca i udarów. Organizacja przypomina również, że miasta, które skutecznie ograniczyły emisje z transportu, odnotowały wyraźne korzyści zdrowotne.

Czytaj także: Polacy wiedzą, że smog szkodzi, ale rzadko się przed nim chronią