Głównym walorem uczestnictwa w klastrach jest nawiązywanie relacji z innymi biznesami.
Klastry stają się coraz bardziej istotne w kontekście rozwoju innowacji oraz gospodarki, integrując współpracę firm z instytucjami badawczymi i jednostkami samorządowymi. Taka struktura pozwala przedsiębiorstwom na łatwiejsze wprowadzanie nowoczesnych rozwiązań technologicznych, obniżenie kosztów badań i rozwoju oraz szybsze dotarcie do nowych rynków.
Z danych zawartych w badaniu „Benchmarking klastrów edycja 2024” przeprowadzonym przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości wynika, że główną zaletą uczestnictwa w klastrach jest możliwość nawiązywania kontaktów z innymi firmami – tę odpowiedź wskazało przeszło 69% badanych. 64% uczestników podkreśliło znaczenie rozwijania współpracy, a połowa poszukiwała większych możliwości dystrybucji swoich produktów. Ponad 42% respondentów zwróciło również uwagę na lepszy dostęp do zasobów zarówno materialnych, jak i niematerialnych.
Monika Antonowicz z Departamentu Analiz i Strategii PARP zaznacza, że klastry mają szczególnie duże znaczenie dla małych i średnich przedsiębiorstw. – Z perspektywy małych oraz średnich firm, które są fundamentem polskiej gospodarki, kluczowym atutem przynależności do klastrów jest łatwy dostęp do najnowszej wiedzy oraz technologii. To z kolei pozytywnie wpływa na rozwój innowacyjnych rozwiązań w danym klastrze, eliminując potrzebę ponoszenia wysokich kosztów w zakresie działalności badawczo-rozwojowej. Wartość współpracy mniejszych firm z większymi podmiotami leży także w możliwości korzystania z wiedzy dotyczącej ekspansji na rynki zagraniczne. Z kolei duże przedsiębiorstwa zyskują w ten sposób elastycznych partnerów, którzy mogą wspierać je w szybszym pozyskiwaniu efektywnych rozwiązań odpowiadających ich potrzebom – wyjaśnia ekspertka.
Analiza przeprowadzona w 2025 roku obejmowała niemal jedną trzecią wszystkich funkcjonujących klastrów w Polsce. Badane klastry zrzeszają ponad 4 tys. przedsiębiorstw, które łącznie zatrudniają ponad milion pracowników. Oprócz przedsiębiorstw, w ich skład wchodzą także samorządy, ośrodki badawcze oraz jednostki organizacyjne, w tym szpitale. Jak podkreśla PARP, taka różnorodność przyczynia się do wymiany wiedzy i doświadczeń oraz umożliwia testowanie nowych produktów i usług w praktycznych warunkach.
Rola klastrów była szczególnie widoczna w kryzysowych momentach, takich jak pandemia COVID-19 czy konflikt w Ukrainie – współpraca pomiędzy różnymi podmiotami umożliwiła szybsze działania w obliczu problemów związanych z zakłóceniem łańcuchów dostaw i usprawnieniem działań organizacyjnych. PARP zwraca również uwagę na intensyfikującą się rolę klastrów w rozwoju technologii dual-use, czyli rozwiązań mających zarówno zastosowanie cywilne, jak i wojskowe. – Funkcjonowanie klastrów ma duże znaczenie także z perspektywy bezpieczeństwa kraju, ponieważ pomaga decydentom zlokalizować podmioty, których innowacyjne rozwiązania mogą zwiększyć zdolności obronne oraz odporność na kryzysy. Współpraca wojska z klastrami przyspiesza proces opracowywania kompleksowych rozwiązań dostarczanych przez różne firmy i instytucje, które mogą również mieć zastosowania cywilne – dodaje Monika Antonowicz.
W Polsce funkcjonują obecnie dwie główne kategorie klastrów. Pierwszą są Krajowe Klastry Kluczowe, czyli organizacje o ponadregionalnym zasięgu i dużym potencjale rozwoju, które otrzymały status od Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Drugą kategorię stanowią Ponadregionalne Klastry Wzrostowe, które operują na terytorium co najmniej dwóch województw i dążą do uzyskania statusu Klastra Kluczowego.
Istotną rolę w działalności klastrów pełnią koordynatorzy, którymi mogą być m.in. fundacje, stowarzyszenia, przedsiębiorstwa czy strefy ekonomiczne. Odpowiadają oni za rozwijanie współpracy pomiędzy członkami oraz tworzenie nowych usług wspomagających innowacyjne działania firm.
PARP prowadzi aktualnie programy wsparcia dla koordynatorów Krajowych Klastrów Kluczowych oraz Ponadregionalnych Klastrów Wzrostowych w ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki. Wysokość dofinansowania może wynieść do 70% kosztów kwalifikowalnych projektu i obejmuje rozwój usług związanych z transformacją cyfrową, gospodarką o obiegu zamkniętym, gospodarką niskoemisyjną oraz nowoczesną edukacją. Wsparcie może obejmować również działania związane z internacjonalizacją oferty klastrów oraz promocją produktów ich członków na wydarzeniach branżowych. Kolejny nabór wniosków planowany jest na przełomie trzeciego i czwartego kwartału.
fot.
oprac. /kp/
