Brak zaufania w biznesie szczególnie dotyka małe i średnie przedsiębiorstwa

Planowane przez rząd projekty inwestycyjne w dziedzinie energetyki, infrastruktury oraz przemysłu obronnego, których łączna wartość może wynieść nawet bilion złotych, mają w dużej mierze trafić do krajowych firm, w tym małych i średnich przedsiębiorstw. Jednakże realizacja tych planów może napotkać istotne przeszkody. Według najnowszego raportu „Kapitał społeczny i zaufanie w polskim biznesie”, przygotowanego na zlecenie Krajowego Rejestru Długów przez badaczy z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, poziom wzajemnego zaufania pomiędzy firmami w Polsce jest niezwykle niski, a jego brak generuje duże straty dla gospodarki.

54,4% właścicieli firm przyznaje, że wiele potencjalnych transakcji nie dochodzi do skutku nie z powodu ich nieopłacalności, lecz z powodu braku zaufania do przyszłych partnerów biznesowych. Straty wynikające z utraconych możliwości ekonomicznych zostały oszacowane na około 974 miliardy złotych rocznie. Jeszcze dziesięć lat temu ta suma wynosiła 281 miliardów złotych. W ostatnim badaniu 84,8% respondentów zgodziło się z tezą, że w relacjach biznesowych należy zawsze zachować ostrożność, aby nie paść ofiarą oszustwa. To o ponad 11 punktów procentowych więcej w porównaniu do dekady temu. Jednocześnie niemal połowa firm stwierdziła, że współpracuje tylko z zaufanymi kontrahentami, unikając nawiązywania kontaktów z nowymi partnerami.

Jak zauważa Adam Łącki, prezes Krajowego Rejestru Długów, mimo że w ostatnich latach spadł odsetek przedsiębiorstw, które rezygnują z transakcji z powodu braku zaufania z 47% do 32%, nie wskazuje to na wzrost zaufania w relacjach gospodarczych. – Firmy nie stały się bardziej ufne – po prostu lepiej nauczyły się żyć z brakiem zaufania. Otaczają się procedurami, klauzulami i gwarancjami bankowymi. Jednak straty ekonomiczne niemal się potroiły – podkreśla.

Wyniki badań mają szczególne znaczenie w kontekście rządowych planów zwiększenia udziału rodzimych przedsiębiorstw w realizacji strategicznych inwestycji. Program ten zakłada, że jak największa część wydatków publicznych trafi do polskich firm. Tymczasem badania pokazują, że 68% przedsiębiorców uważa, że partnerzy biznesowi działają uczciwie tylko w momencie, gdy łączy ich wspólny interes. Ponadto, przeszło 60% respondentów uważa, że kontrahent może wykorzystać lukę prawną w umowie, jeśli tylko nadarzy się taka okazja.

Brak zaufania najbardziej odczuwają małe i średnie przedsiębiorstwa. Raport opisuje zjawisko nazywane „paradoksem uczciwości”. Firmy, które dopiero zaczynają swoją działalność i nie mają jeszcze rozpoznawalnej marki ani historii współpracy, często są automatycznie postrzegane jako podmioty wysokiego ryzyka. Badania pokazują, że 46,2% przedstawicieli sektora MŚP zetknęło się z sytuacją, w której wymagano od nich dodatkowych zabezpieczeń tylko ze względu na brak rozpoznawalności, a nie z powodu jakiejkolwiek informacji o nierzetelności. – Lokalne zakupy to kwestia zdolności polskich przedsiębiorstw do rzeczywistej współpracy: budowania konsorcjów, wchodzenia w długie łańcuchy dostaw i dzielenia ryzyka z nowymi partnerami. I właśnie w tym miejscu brak zaufania jest najbardziej odczuwalny. Firmy nie szukają najlepszego polskiego partnera – szukają kogoś znanego. To bezpośrednio podważa sens tej polityki – zaznacza Adam Łącki.

Autorzy raportu podkreślają konieczność poprawy dostępu do wiarygodnych informacji o kontrahentach. 63,5% firm z sektora MŚP chce korzystać z jednego, rzetelnego źródła danych o partnerach biznesowych, zamiast przeszukiwać wiele rozproszonych rejestrów. Jednym z proponowanych rozwiązań jest wzmocnienie roli Biur Informacji Gospodarczej poprzez integrację danych publicznych, co umożliwi budowanie pozytywnej historii kredytowej.

Jednocześnie eksperci zwracają uwagę, że zmiany prawne dotyczące kredytów konsumenckich mogą ograniczyć dostęp przedsiębiorców do niektórych informacji o zadłużeniu partnerów. Projekt przewiduje przesyłanie danych o zadłużeniu do Biura Informacji Kredytowej, które jest systemem bankowym niedostępnym dla firm z sektora MŚP. Dotychczasowe informacje trafiały do BIG-ów i były dostępne także dla przedsiębiorców sprawdzających wiarygodność partnerów. – To zjawisko trudne do wytłumaczenia. Raport wskazuje na potrzebę wzmocnienia infrastruktury informacyjnej jako klucz do odbudowy zaufania, a projektowane prawo tę infrastrukturę osłabia. Jeśli poważnie mówimy o lokalnych zakupach i włączaniu MŚP w duże łańcuchy dostaw, nie możemy jednocześnie podważać fundamentów, na których opiera się zaufanie w biznesie – uważa Adam Łącki.

Zdaniem autorów raportu dużą rolę w odbudowie zaufania w relacjach gospodarczych odgrywa także stabilność i przewidywalność publicznych inwestycji. Długoterminowe harmonogramy projektów pozwalają przedsiębiorstwom planować rozwój oraz budować trwałe relacje z partnerami biznesowymi. Nie bez znaczenia jest też kultura współpracy w środowisku biznesowym. Badania pokazują, że największą ostrożność wobec kontrahentów wykazują najbardziej doświadczeni przedsiębiorcy. 87% właścicieli firm powyżej 60 roku życia uważa, że w relacjach biznesowych należy zawsze brać pod uwagę ryzyko oszustwa, co świadczy o głęboko zakorzenionym braku zaufania wynikającym z długiego doświadczenia.

fot.
oprac. /kp/