Miliardy złotych wydawane na paliwa kopalne, miliony przestarzałych kotłów i zbyt wolna termomodernizacja budynków – Polska nadal ma poważny problem z ogrzewaniem domów.
Wydatki na paliwa kopalne w polskim ciepłownictwie w latach 2015–2024 sięgnęły 296 mld zł, a w 2024 r. sam zakup surowców kosztował 39 mld zł. Jednocześnie program „Czyste Powietrze” po zmianach wyraźnie zwolnił, co zdaniem ekspertów blokuje modernizację domów i dalsze ograniczanie smogu.
Rachunek za stare źródła ciepła rośnie
Najświeższa analiza Forum Energii pokazuje, że polskie ciepłownictwo wciąż w ogromnej mierze opiera się na węglu i gazie. W 2024 r. paliwa kopalne odpowiadały za 67% energii pierwotnej w całym sektorze, tylko nieznacznie mniej niż rok wcześniej. Węgiel miał 41% udziału, a gaz ziemny 22%, przy czym ponad 80% gazu trzeba importować.
W praktyce oznacza to także bardzo duże koszty. W latach 2015–2024 na zakup paliw do ogrzewania wydano w Polsce 296 mld zł. Z tej kwoty 214 mld zł, czyli ponad 72%, obciążyło gospodarstwa domowe korzystające z ogrzewnictwa indywidualnego. Tylko w 2024 r. rachunek za paliwa kopalne sięgnął 39 mld zł.
Gaz i biomasa nie rozwiązują wszystkich problemów
Choć udział OZE w całym ciepłownictwie wzrósł do 30%, struktura odnawialnych źródeł pozostaje mało zróżnicowana. W skali kraju odnawialne źródła pokryły w 2024 r. 17,7% końcowego zużycia energii brutto, czyli 619 PJ, z czego 44% przypadało na ciepłownictwo. Ponad połowę energii z OZE w Polsce – 344 PJ – stanowiła biomasa pierwotna. Dużo mniejszą rolę odgrywały fotowoltaika, która dostarczyła 64 PJ, kolektory słoneczne z wynikiem 58 PJ oraz ciepło otoczenia z pomp ciepła.
Eksperci zwracają też uwagę, że samo przechodzenie z węgla na biomasę w domowych kotłach nie załatwia problemu jakości powietrza. Takie rozwiązanie ogranicza emisje CO2, ale w ogrzewnictwie indywidualnym nadal wiąże się z dużą emisją pyłów, która stanowi istotną część ze 180 tys. ton pyłu całkowitego emitowanego w tym sektorze.
Pompy ciepła: silne w nowych domach, słabsze w starszych budynkach
Rynek urządzeń grzewczych po dużym wzroście w 2022 r. wyraźnie wyhamował. Wtedy pompy ciepła odpowiadały za 31% sprzedaży, natomiast w latach 2024–2025 ich udział ustabilizował się na poziomie 16%. Mimo to technologia ta zyskuje w nowym budownictwie jednorodzinnym: w 2025 r. montowano ją w 27% nowo oddawanych domów, podczas gdy w 2018 r. było to zaledwie 2%.
Maria Niewitała-Rej z Instytutu Reform tłumaczy, że problemem nie jest brak efektywności tej technologii, lecz utrata zaufania po nagłośnionych przypadkach wysokich rachunków. – Niestety, ta technologia wciąż boryka się ze spadkiem zaufania, który jest wynikiem tych różnych strasznych historii o rachunkach grozy. To były pojedyncze historie, ale jednak ekstremalne i podburzyły zaufanie do całej technologii. A nie ma w tym momencie technologii, która jest bardziej efektywna niż pompy ciepła – ocenia.
Michał Hetmański z Fundacji Instrat podkreśla z kolei, że dobrze dobrane urządzenie może stabilizować koszty ogrzewania i współpracować z fotowoltaiką. – Pompa ciepła, dobrze skonfigurowana i zgrana z grzejnikami, w szczególności w nowym domu potrafi ogrzać dom nie tylko taniej podczas normalnego roku i sezonu grzewczego, ale w szczególności potrafi być odporna na szoki cenowe, na które narażone są gospodarstwa ogrzewające się węglem, gazem czy pelletem – zaznacza.
Stare budynki hamują tempo zmian
Największą barierą pozostaje stan techniczny mieszkań i domów. Według Forum Energii 59% z 7,2 mln budynków mieszkalnych w Polsce powstało przed 1989 r. Średnie zużycie energii końcowej w budynkach mieszkalnych spadło w latach 2015–2024 z 221 do 189 kWh/m²/rok, a zapotrzebowanie na cele grzewcze zmniejszyło się ze 182 do 152 kWh/m²/rok. Samo centralne ogrzewanie zeszło z 140 do 117 kWh/m²/rok.
To jednak wciąż za mało, by szybko obniżyć rachunki i ograniczyć emisje. Aby osiągnąć cele programu „Czyste Powietrze”, tempo termomodernizacji powinno wzrosnąć ze 104 tys. do 277 tys. budynków rocznie.
Po reformie programu, która miała ograniczyć nadużycia nieuczciwych wykonawców, ale obniżyła poziom prefinansowania, liczba składanych wniosków mocno spadła. – Na masową skalę wyhamował program Czyste Powietrze, w którym liczba wniosków spadła pięciokrotnie – alarmuje Michał Hetmański, przypominając, że smog generowany przez blisko trzy miliony przestarzałych kotłów przyczynia się co roku do ponad 40 tys. przedwczesnych zgonów w Polsce.
Maria Niewitała-Rej wskazuje, że bez mechanizmu wsparcia dla osób bez wkładu własnego program nie będzie dostępny dla wszystkich zainteresowanych. – W efekcie teraz ktoś, kto chciałby skorzystać z dotacji, ale nie ma wkładu własnego, nie ma szans na dotację. Potrzebujemy czegoś, co uzupełni tę lukę. Potrzebujemy ścieżki bankowej, która pozwoli wziąć kredyt na wkład własny – ale na dobrych warunkach. Chodzi o to, żeby osoby, które nie mają możliwości czekać kilka czy nawet kilkanaście miesięcy na wypłatę dotacji, w dalszym ciągu mogły skorzystać z programu – postuluje ekspertka.
Czytaj także: Smog odbiera zdrowie i życie. Woj. śląskie należy do najbardziej dotkniętych regionów










.png)

















