Punkty zwrotu opakowań mogą powstawać przy PSZOK-ach i dworcach

Ponad 5 mld opakowań wróciło już do obiegu w ramach polskiego systemu kaucyjnego. W całym kraju działa 65,5 tys. punktów zbiórki, a miesięcznie konsumenci oddają ponad 200 mln butelek i puszek. Rozwijająca się sieć zwrotu obejmuje nie tylko sklepy, lecz także przestrzenie publiczne. To otwiera przed samorządami możliwość włączenia do systemu m.in. punktów selektywnej zbiórki odpadów, terenów rekreacyjnych i węzłów komunikacyjnych.

Punkty zwrotu również poza siecią handlową

System kaucyjny stwarza gminom możliwość aktywnego uczestnictwa w organizacji zbiórki opakowań. Dodatkowe miejsca zwrotu mogą powstawać przy obiektach komunalnych, dworcach, obiektach sportowych czy w miejscowościach turystycznych. Dzięki temu mieszkańcy i odwiedzający mogą oddawać butelki oraz puszki przy okazji codziennych aktywności, bez konieczności udawania się do sklepu.

Jak wynika z informacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska, w Polsce powstało już blisko 750 dedykowanych punktów zbiórki działających poza tradycyjną siecią handlową. Rozbudowa takiej infrastruktury może ułatwić konsumentom zwracanie zarówno pojedynczych opakowań, jak i większych ich ilości gromadzonych w gospodarstwach domowych.

Dla samorządów rozwój systemu oznacza również konieczność dostosowania lokalnej gospodarki odpadami do nowych zasad. Część butelek i puszek, które wcześniej trafiały do gminnego systemu selektywnej zbiórki, jest obecnie zwracana w ramach systemu kaucyjnego. Współpraca z operatorami może pomóc gminom lepiej zaplanować własne działania, uwzględniając zarówno cele związane z recyklingiem, jak i organizacyjne oraz ekonomiczne konsekwencje zmian.

Jak z systemem kaucyjnym radzą sobie inne kraje?

Przykłady zagraniczne pokazują, że infrastruktura zwrotu opakowań może być z powodzeniem rozwijana także przy wykorzystaniu obiektów komunalnych. W Szwecji w centrach zbiórki odpadów, które pełnią funkcję zbliżoną do polskich PSZOK-ów, działają automaty Pantamera Express. Umożliwiają one jednorazowe oddawanie większych partii puszek i plastikowych butelek. W całym kraju funkcjonuje ponad 70 takich urządzeń. Dodatkową sieć punktów zwrotu rozwija również Portugalia. Przy uruchamianiu tamtejszego systemu w pierwszej połowie 2026 r. uwzględniono utworzenie 50 kiosków w 38 gminach. Ich wdrażanie odbywa się stopniowo.

Z kolei Holandia rozbudowywała system kaucyjny etapami, obejmując nim najpierw plastikowe butelki, a następnie puszki. Jednocześnie rozwijano infrastrukturę umożliwiającą przyjmowanie większej liczby opakowań poza supermarketami. W ubiegłym roku w Amsterdamie uruchomiono automat do zbiorowego zwrotu opakowań na terenie miejskim, przy punkcie recyklingowym. Według organizacji Verpact liczba urządzeń przeznaczonych do przyjmowania większych partii opakowań wzrosła z 96 w 2025 r. do 179 w pierwszej połowie 2026 r. Dane obejmują całą sieć i nie wyodrębniają urządzeń zlokalizowanych przy infrastrukturze komunalnej.

PSZOK-i, dworce i tereny turystyczne jako miejsca zbiórki

W Polsce samorządy mogą wykorzystać wiedzę o lokalnych potrzebach do wskazywania lokalizacji, w których dodatkowe punkty zwrotu będą najbardziej przydatne. Potencjalnymi miejscami są nie tylko PSZOK-i, lecz także okolice dworców, obiekty sportowe oraz tereny chętnie odwiedzane przez turystów. Przygotowanie takiego rozwiązania wymaga współpracy gminy z operatorem systemu, lokalnymi partnerami i dostawcą technologii. Konieczne jest ustalenie zasad obsługi punktu, finansowania, odbioru opakowań i utrzymania urządzeń. Istotne pozostaje również dostosowanie ich wydajności do liczby użytkowników, zwłaszcza w miejscowościach, w których ruch turystyczny znacząco wzrasta w określonych porach roku.

Pierwsze wdrożenia pokazują, że dodatkowe punkty mogą sprawdzać się również w miejscowościach wypoczynkowych. Przykładem jest Mielno, gdzie urządzenia do zwrotu opakowań umożliwiają korzystanie z systemu podczas spacerów i innych codziennych aktywności. Z takich rozwiązań mogą korzystać zarówno mieszkańcy, jak i turyści.

Zwrot kaucji bez konieczności wizyty w sklepie

Ważnym elementem pozasklepowych punktów zbiórki jest sposób wypłaty kaucji. Możliwość przekazania środków bezpośrednio na kartę płatniczą pozwala zakończyć proces zwrotu bez konieczności udawania się do sklepowej kasy w celu wymiany bonu. Takie rozwiązanie jest już wykorzystywane w urządzeniach działających poza tradycyjną siecią handlową w Polsce. Termin zaksięgowania pieniędzy zależy od obsługi płatności.

Dodatkowa infrastruktura może być także wykorzystywana do wspierania lokalnych inicjatyw społecznych. – Gminna sieć punktów może służyć także aktywizacji mieszkańców i wspieraniu lokalnych inicjatyw. W Szwecji użytkownicy automatów mogą przekazywać wartość kaucji organizacjom społecznym lub na cele dobroczynne. Podobne mechanizmy, uzgodnione z operatorem, mogą łączyć zbiórkę opakowań z działalnością szkół, klubów sportowych i organizacji lokalnych. Dzięki temu infrastruktura zwrotu wspiera również edukację i współpracę społeczną – podkreśla Piotr Gęśla.  

Więcej punktów to szansa na sprawniejszą zbiórkę

Rozbudowa sieci zwrotu może zwiększyć liczbę opakowań trafiających do recyklingu i ograniczyć ilość butelek oraz puszek pozostawianych w przestrzeni publicznej lub wyrzucanych do odpadów zmieszanych. Nie oznacza to jednak automatycznego wzrostu poziomów recyklingu osiąganych przez poszczególne gminy. Wpływ systemu kaucyjnego na realizację lokalnych obowiązków zależy również od zasad ewidencjonowania i przypisywania masy zebranych odpadów.

Znaczenie mają także lokalne koszty oraz warunki współpracy z operatorami. Odpowiednio zaplanowana sieć punktów może jednak uzupełniać istniejącą infrastrukturę, zwiększać dostępność systemu i ułatwiać mieszkańcom zwrot opakowań. Dla samorządów jest to możliwość dostosowania nowych rozwiązań do specyfiki danej miejscowości i potrzeb jej mieszkańców.

Czytaj także: Prawie połowa Polaków narzeka na system kaucyjny. Problemem są puste opakowania