Coraz mniej gawronów w województwie śląskim. Niemal 2,5 tysiąca gniazd

W Raciborzu znajduje się jedna z największych urbanistycznych kolonii gawronów, gdzie zarejestrowano dziewięć kolonii z łączną liczbą 287 gniazd.

Na terenie województwa śląskiego stwierdzono blisko 2,5 tysiąca gniazd zajętych przez gawrony, które tworzą 44 kolonie lęgowe. Największa liczba tych ptaków została zaobserwowana w Raciborzu. Wyniki przeprowadzonych badań sygnalizują jednak spadkową tendencję liczebności tych ptaków w regionie, co jest częścią krajowego trendu zmniejszania się populacji w ostatnich latach.

W trakcie inwentaryzacji kolonii lęgowych wykonanej w 2025 roku na zlecenie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach, zidentyfikowano łącznie 2498 gniazd w 44 koloniach. Największa kolonia znajduje się w Przyrowie, w powiecie częstochowskim, gdzie zanotowano 776 gniazd. To oznacza, że prawie co trzeci gawron, który lęgnie się w województwie śląskim, wybiera tą lokalizację. Najwięcej kolonii występuje w północnej części regionu, zwłaszcza w powiatach częstochowskim oraz kłobuckim, a także w zawierciańskim, raciborskim i żywieckim. Do większych miejskich kolonii należą te w Raciborzu (9 kolonii, 287 gniazd), Krzepicach (1 kolonia, 249 gniazd), Szczekocinach (2 kolonie, 228 gniazd), Pyskowicach (6 kolonii, 171 gniazd) oraz Kłobucku (3 kolonie, 155 gniazd).

Przeważająca liczba lęgów znajduje się na terenach miejskich. Spośród wszystkich zarejestrowanych kolonii, 37 z nich znajduje się w miastach, co podkreśla zdolność gawronów do przystosowania się do życia w bliskim sąsiedztwie ludzi. Ptaki te zakładają gniazda w parkach, na skwerkach, przy ulicach i na cmentarzach. Analiza danych pokazuje także, że ich populacja jest silnie skondensowana – kilka największych kolonii stanowi istotną część całkowitej liczby ptaków w regionie, co czyni te lokalizacje kluczowymi dla dalszego istnienia gatunku na danym obszarze.

Badania wykazały również 53 historyczne lokalizacje, w których w 2025 roku nie zaobserwowano już obecności gawronów. W niektórych przypadkach ptaki opuściły dawne gniazda stosunkowo niedawno. Najczęściej powodem tego jest działalność człowieka, zwłaszcza wycinka drzew lub intensywne prace pielęgnacyjne w miejscach lęgowych, jak również płoszenie ptaków. W ciągu minionych 25 lat populacja lęgowa wycofała się z takich powiatów jak będziński i tarnogórski, oraz z miejscowości takich jak Dąbrowa Górnicza czy Mysłowice. W niektórych regionach nastąpił drastyczny zanik kolonii. Przykładem mogą być Krowiarki w powiecie raciborskim, gdzie w 2021 roku było około 220 par gawronów, a w 2025 roku zarejestrowano 42 nieużywane gniazda. Podobnie sytuacja miała miejsce w Tarnowskich Górach, gdzie w latach 2014-2017 gniazdowało do 100 par, a obecnie nie odnotowano nawet śladów dawnych gniazd.

Tendencja spadkowa liczebności gawronów w regionie jest zgodna z ogólnokrajowym trendem. Dane z monitoringu prowadzonego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska pokazują, że w ciągu ostatnich 15 lat populacja tego gatunku w Polsce zmniejszyła się o 57%. W związku z tym gawron trafił zarówno na "Czerwoną listę ptaków w Polsce", jak i na "Czerwoną listę gatunków zagrożonych w Europie".

Chociaż pierwotnie ptak ten zasiedlał głównie tereny leśne i otwarte tereny łąkowe, obecnie najwięcej kolonii powstaje w bliskim sąsiedztwie ludzi. Taka bliskość często generuje konflikty, ponieważ kolonie w miastach powodują hałas i zanieczyszczenia. W związku z tym w wielu miejscach obecność gawronów bywa postrzegana jako niedogodność. Eksperci zauważają jednak, że poważnym zagrożeniem dla tego gatunku nadal są działania związane z pielęgnacją drzew, w których znajdują się ich gniazda. Dotyczy to zwłaszcza wycinki oraz intensywnej pielęgnacji zadrzewień, a także celowego płoszenia ptaków w okresach lęgowych. Jak podkreśla zastępca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach oraz Regionalny Konserwator Przyrody Przemysław Skrzypiec, wyniki inwentaryzacji stanowią podstawę do planowania działań ochronnych oraz podejmowania decyzji związanych z zarządzaniem populacją gawronów w regionie. – Ochrona kolonii lęgowych jest kluczowa dla przetrwania gawrona, dlatego szczególną uwagę należy zwrócić na wszelkie prace wykonywane w obrębie zadrzewień zasiedlanych przez te ptaki – zarówno wycinkę, jak i pielęgnację drzew. W tym zakresie wysłaliśmy rekomendacje do gmin, gdzie inwentaryzacja ujawniła obecność kolonii. Jesteśmy także otwarci na współpracę z lokalnymi samorządami i mieszkańcami w sytuacjach, gdy obecność gawronów staje się uciążliwa. Razem możemy opracować rozwiązania, które zmniejszą konflikty, nie szkodząc przy tym chronionym ptakom. Apelujemy również do mieszkańców oraz do wszystkich, którzy są świadkami prac przy drzewach z gniazdami gawronów, o zgłaszanie wszelkich wątpliwych sytuacji – zaznacza Przemysław Skrzypiec.

Gawron w Polsce jest objęty ścisłą ochroną poza granicami administracyjnymi miast oraz oznaczony częściową ochroną w ich obrębie. Oznacza to m.in. zakaz niszczenia siedlisk i ostoi oraz płoszenia ptaków w sezonie lęgowym. Wszystkie działania prowadzone przy drzewach, w których znajdują się gniazda, wymagają odpowiedniego zezwolenia od regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

Eksperci przypominają, że mimo że gawrony często uważane są za ptaki uciążliwe, pełnią one istotną rolę w ekosystemie. Żywią się m.in. owadami i ich larwami, przyczyniając się do redukcji liczby wielu gatunków uznawanych za szkodniki. Stanowią również gatunek wskaźnikowy, którego obecność i liczebność mogą świadczyć o stanie środowiska oraz zmianach zachodzących w krajobrazie rolniczym i miejskim.