Zespół szpitalny „Juliusz” w Rybniku

Zespół szpitalny „Juliusz” w Rybniku, będący historycznym kompleksem leczniczym z końca XIX i początku XX wieku, położony jest między ul. 3 Maja a Klasztorną. Inicjatorem jego powstania był Juliusz Roger – lekarz nadworny księcia raciborskiego Wiktora I, a jednocześnie Królewski Radca Sanitarny. W realizację przedsięwzięcia zaangażował się także książę raciborski, powiat rybnicki, który zapewnił finansowanie, transport oraz siłę roboczą, a ponadto specjalnie powołany komitet, zbierający dobrowolne datki od mieszkańców prywatnych domów. Sam Juliusz Roger nie doczekał uruchomienia szpitala, ponieważ zmarł na atak serca w lesie koło Rudy w 1865 r.

Obiekt wzniesiono w latach 1868-1869, natomiast jego uroczyste otwarcie nastąpiło w 1871 r. Początkowo dysponował 80 łóżkami, a opiekę sprawowało w nim osiem sióstr zakonnych św. Franciszka z Westfalii. Dzięki środkom przekazanym przez diecezję Munster w Westfalii z kościelnej kolekty, a także dzięki wsparciu miasta, powiatu rybnickiego i osób prywatnych, zakupiono dodatkowy teren i lepiej wyposażono placówkę. W 1894 r. dobudowano osobną kaplicę, a w latach 1900 i 1901 pojawiły się kolejne obiekty.

W czasie II wojny światowej „Juliusz” został poważnie zniszczony, dlatego tuż po wyzwoleniu Rybnika dr Franciszek Kubacki wraz z grupą oddanych współpracowników przystąpił do porządkowania zrujnowanego szpitala. Wkrótce, mimo skrajnie skromnych warunków, przeprowadzano tam nawet poważne operacje z użyciem instrumentów pożyczanych od lekarzy.

Po zakończeniu wojny szpital nadal funkcjonował jako Szpital Miejski przy ulicy Rewolucji Październikowej 18. Działały tam oddziały laryngologiczny, okulistyczny i dermatologiczny. Od strony dzisiejszej ul. 3 Maja dobudowano także budynek przeznaczony na pogotowie ratunkowe. Jako Szpital Miejski nr 1 obiekt istniał do 2000 r., kiedy wszystkie oddziały przeniesiono do nowego szpitala w Orzepowicach. Od tego czasu kompleks stopniowo niszczał.

Obecnie zespół tworzą cztery budynki dawnego szpitala: najstarsze i największe Juliusz oraz Rafał, dawny pawilon dermatologii, a także znacznie później dobudowany gmach dawnego pogotowia ratunkowego. Całość uzupełnia jeszcze kaplica pw. św. Juliusza.

W 2009 r. ówczesny właściciel, czyli Zarząd Województwa Śląskiego, dokonał podziału zespołu poszpitalnego i przekazał poszczególne części nowym właścicielom. Większą część nieruchomości przejęło Starostwo Powiatowe w Rybniku, a 16 kwietnia 2012 r. kaplicę pw. św. Juliusza przejęła Archidiecezja katowicka. W 2012 r. starostwo oddało dwa najmniejsze budynki innym użytkownikom: w dawnej siedzibie pogotowia ratunkowego uruchomiono Szkołę Izby Rzemieślniczej, natomiast w obiekcie po dermatologii zaczęło działać domowe hospicjum z Rybnika oraz Stowarzyszenie Rodzicielstwa Zastępczego.

W maju 2019 r. Miasto Rybnik zakończyło prace adaptacyjne przy zabytkowym pawilonie po dawnym oddziale dermatologii. Po modernizacji wnętrz przy ul. Miejskiej swoją siedzibę mają tam obecnie Ośrodek Rodzinnej Pieczy Zastępczej i Filia Wojewódzkiego Ośrodka Adopcyjnego. Odnowiono także historyczny budynek przyszpitalnej apteki. W styczniu ubiegłego roku, w jego odrestaurowanych pomieszczeniach, otwarto nowocześnie wyposażone sale praktycznej nauki zawodu Zasadniczej Szkoły Zawodowej Izby Rzemieślniczej. Po modernizacji zakończonej w 2020 r. odmieniono również pawilon „Rafał”. Powstała tam przestrzeń wystawowa, którą w przyszłości wypełni ekspozycja poświęcona dziejom medycyny i farmacji.

fot. L. Tyl, Izba Rzemieślnicza
oprac. /kp/