Neogotycki budynek sanepidu w Wodzisławiu Śląskim

Dawny obiekt szkolny dla dziewcząt ufundowany przez rodzinę Aufrechtów w Wodzisławiu Śląskim

Eklektyczna siedziba dawnej szkoły dla dziewcząt powstała około 1880 roku dzięki wsparciu żydowskiej rodziny Aufrecht. W pierwszym okresie działał tu sierociniec, a następnie prywatna szkoła dla dziewcząt. Obecnie budynek zajmuje stacja Sanepidu.

Opis

Dawna szkoła dla dziewcząt Fundacji Aufrechta w Wodzisławiu Śląskim stanowi cenny przykład późno XIX-wiecznej architektury eklektycznej. Wzniesiono ją z cegły i pokryto tynkiem. Górne partie ścian, pod okapem, wykonano w konstrukcji szachulcowej. Otwory okienne ujęto w ceglane opaski. Nad piwnicą zastosowano strop wsparty na stalowych belkach, tworzący tzw. pruski okap. Na kolejnych kondygnacjach stropy są drewniane.

Główny trzon budynku ma plan prostokąta, a po stronie wschodniej zaakcentowano go ryzalitem osiowym. Obiekt jest jednopiętrowy, a ponad nim znajduje się taras otoczony ceglaną balustradą. Wnętrze podzielono później ściankami działowymi. Od południa i północy dobudowano po dwie prostokątne przybudówki. W północnej części mieści się główne wejście oraz klatka schodowa z jednobiegowymi schodami, natomiast w północnym aneksie znajduje się węzeł sanitarny. Od zachodu do zasadniczej bryły przylega półokrągły aneks.

Całość ustawiono na wysokim cokole z czerwonej cegły, podczas gdy pozostałe fragmenty są otynkowane. Zachodnia fasada ma owalny aneks, po bokach którego znajdują się przybudówki. Rozdzielają je zdwojone, stylizowane pilastry. U ich podstawy biegną szerokie fryzy dochodzące do linii gzymsów. Pod gzymsami rozmieszczono rząd tynkowanych płycin.

Elewacja wschodnia ma na parterze sześć osi, a na piętrze siedem. Została osadzona na wysokim cokole z oknami piwnicznymi. Ryzalit tej fasady obramowują stylizowane pilastry, połączone pod dachem fryzem arkadowym. W jego układ wkomponowano trzy wąskie okienka zamknięte łukiem. Taki sam motyw zastosowano przy zdwojonych otworach okiennych na piętrze.

Data lub czas powstania

1880 r. (XIX w.)

Budynek, w którym dziś mieści się stacja Sanepidu, powstał około 1880 roku.

Materiał budowlany

Obiekt murowany.

Historia

Zabytkowy gmach wzniesiono pod koniec XIX wieku z inicjatywy żydowskiej rodziny Aufrecht. Na początku funkcjonował w nim sierociniec, później urządzono tutaj prywatną, prestiżową szkołę dla dziewcząt. Jedną z ostatnich nauczycielek była Żydówka pani Herlitz, która pracowała w tym miejscu w latach 1914–1920. Po zakończeniu II wojny światowej działał tu ośrodek zdrowia, a obecnie funkcjonuje stacja Sanepidu.

Budynek dawnej szkoły dla dziewcząt jest jednym z wielu obiektów fundowanych w Wodzisławiu przez zamożnych członków gminy żydowskiej. Dzieje wodzisławskich Żydów sięgają bardzo odległych czasów. Sprzyjały temu bliskie kontakty miasta z Wrocławiem i Krakowem oraz przynależność polityczna najpierw do Czech, a później do Niemieckiego Cesarstwa Habsburgów. Już na przełomie XVI i XVII wieku można mówić o obecności społeczności żydowskiej, jednak jej znaczenie wyraźnie wzrosło dopiero w XIX wieku. W tamtym czasie Wodzisław bywał nawet nazywany miastem żydowskim. Jej przedstawiciele pełnili ważne urzędy publiczne, zajmowali się też handlem i finansami. W 1815 roku utworzyli kirkut, a w 1854 roku powstała gmina żydowska. Jeszcze wcześniej, bo pod koniec XVIII wieku, w 1798 roku, zbudowano pierwszą drewnianą synagogę. Została ona jednak zniszczona podczas wielkiego pożaru miasta w 1822 roku. W jej miejscu, w 1826 roku, według planu narzuconego przez władze, stanął murowany budynek, który zachował się do dziś. Początek XX wieku przyniósł spadek liczby Żydów w Wodzisławiu, dlatego w okresie międzywojennym zdecydowano o zamknięciu synagogi. W 1924 roku rozwiązano gminę żydowską, a jej majątek przekazano gminie w Rybniku. W 1938 roku opustoszał także budynek synagogi. Ostateczny koniec obecności Żydów w Wodzisławiu przyniosła II wojna światowa.