Do żółtych worków trafiają nie tylko plastikowe opakowania i metalowe puszki, ale również papier, szkło, tekstylia, odpady organiczne czy zużyte pieluchy.
W selektywnej zbiórce plastiku i metalu problemem nie jest już wyłącznie ilość, ale także jakość. Z analizy odpadów zebranych w czterech miastach wynika, że do żółtego worka trafia sporo folii, lecz równie dużo materiałów, które nie powinny się tam znaleźć.
Co naprawdę trafia do żółtego worka
Największą część analizowanego strumienia stanowiły folie. Różniły się kolorem, składem i przeznaczeniem, a ich udział sięgnął 23,8% masy selektywnie zebranych tworzyw sztucznych i metali. To niemal jedna czwarta całej zawartości, choć w powszechnej wyobraźni żółty worek kojarzy się przede wszystkim z butelkami i puszkami.
W badaniu prowadzonym przed uruchomieniem systemu kaucyjnego w Polsce znaczący udział miały też butelki PET. Od listopada 2024 do stycznia 2025 r. próbki pokazały, że same przezroczyste butelki, w tym bezbarwne, niebieskie i zielone, odpowiadały średnio za 19,4% masy. Po doliczeniu butelek nieprzezroczystych i czarnych udział tej grupy był jeszcze wyższy.
Jak badano skład odpadów
Autorzy pracy rozdzielili badany materiał na 29 grup materiałowych, co pozwoliło bardzo dokładnie ocenić jego skład morfologiczny. Taki poziom szczegółowości ma znaczenie, bo bez niego trudno uczciwie ocenić, co można skierować do recyklingu, a co do odzysku energii.
Próbki pobrano w czterech miastach: Łodzi, Katowicach, Nowej Soli i Grodzisku Wielkopolskim. W każdym z tych miejsc zebrano cztery niezależne próbki, łącznie 16 próbek o masie ponad 1,3 tony. Dominowały odpady z zabudowy jednorodzinnej zbierane w systemie workowym, a w Nowej Soli uwzględniono także zabudowę wielorodzinną. Każdą próbkę rozdzielano ręcznie i ważono.
Do frakcji, które mogą nadawać się do recyklingu mechanicznego i mają zbyt ze strony recyklerów na rynku polskim, zaliczono m.in. folie LDPE, HDPE i PP, opakowania PE, PP i PS, butelki PET, kartony po napojach oraz metale żelazne i nieżelazne. Osobno wydzielono też PVC, zanieczyszczenia i drobną frakcję poniżej 20 mm.
Sortowanie nie daje pełnego wyniku
Z badania wynika, że około 67% masy selektywnie zbieranego żółtego worka ma potencjał do recyklingu materiałowego, mechanicznego. To jednak nie oznacza, że tyle samo faktycznie trafia do ponownego przetworzenia. Najpierw odpady muszą przejść przez sortownię, a żadna instalacja nie działa ze stuprocentową skutecznością.
W publikacji przyjęto, że skuteczność sortowania frakcji przeznaczonych do sprzedaży recyklerom wynosi 85%. Przy takim założeniu z 66,8% masy potencjalnie recyklingowej pozostaje około 57% całego pierwotnego strumienia. To wciąż tylko szacunek materiału, który można skierować do recyklingu mechanicznego po sortowaniu. Po stronie recyklera również występują straty, a wynik zależy od rodzaju tworzywa, jego czystości i technologii.
To również powód, dla którego autor badania – dr inż. Wojciech Hryb z Politechniki Śląskiej – ostrożnie ocenia możliwość osiągnięcia bardzo wysokich poziomów recyklingu. Liczą się nie tylko przepisy i cele, ale też realne możliwości instalacji oraz sytuacja ekonomiczna branży. Samo lepsze zbieranie nie gwarantuje jeszcze osiągnięcia wymaganych poziomów.
Duży problem: 22% to odpady niepożądane
Średnio 22% masy badanych odpadów stanowiły zanieczyszczenia, czyli materiały, które nie powinny trafić do zbiórki tworzyw sztucznych i metali. To praktycznie co piąty kilogram. W tej grupie znalazły się papier, tektura, tekstylia, odpady organiczne, szkło, a nawet zużyte pieluchy.
Najlepszy wynik odnotowano w Grodzisku Wielkopolskim, gdzie zanieczyszczenia stanowiły ok. 13% masy. Najgorzej wypadła Nowa Sól z wynikiem ok. 36%. Różnice są duże i pokazują, jak bardzo skład żółtego worka zależy od lokalnej organizacji zbiórki i nawyków mieszkańców.
Badacze wskazują, że odpady z zabudowy jednorodzinnej są zwykle lepiej segregowane niż te pochodzące z bloków. W budynkach wielorodzinnych większym wyzwaniem jest anonimowość korzystania ze wspólnych pojemników, co sprzyja wrzucaniu odpadów niezgodnych z zasadami.
Co najtrudniej przetworzyć
Największy problem sprawiają opakowania wielomateriałowe i wielowarstwowe, w których łączy się różne rodzaje tworzyw, czasem także z metalizowaną warstwą. Tego typu konstrukcje są użyteczne z punktu widzenia trwałości i ochrony produktu, ale po zużyciu trudno je rozdzielić i ponownie wykorzystać w recyklingu mechanicznym.
Istotny jest również kolor. Czarne opakowania barwione sadzą węglową bywają trudne do rozpoznania przez sortownie wykorzystujące separatory optopneumatyczne działające w podczerwieni. W takich przypadkach materiał może nie zostać prawidłowo wydzielony i nie trafić do recyklingu, mimo że technicznie mógłby się do niego nadawać.
Nie wszystkie frakcje mają też taki sam rynek zbytu. Przezroczysta folia LDPE, która w badaniu stanowiła ok. 5,6% masy, ma odbiorców i wartość jako surowiec wtórny. Z kolei część folii kolorowych, niektóre opakowania z polistyrenu, tacek PET czy opakowania barierowe może wymagać dopłat ze strony sortowni albo nie znaleźć nabywcy.
System kaucyjny, PPWR i kolejne lata
Badanie pokazuje skład odpadów sprzed uruchomienia systemu kaucyjnego, dlatego jego wyniki nie oddają jeszcze wpływu nowych zasad na strumień trafiający do sortowni. W kolejnych latach znaczenie będą miały także wymagania PPWR, czyli unijnego rozporządzenia dotyczącego opakowań, oraz rozszerzona odpowiedzialność producenta. Z tego powodu podobne analizy trzeba będzie powtarzać.
Na razie wciąż rośnie masa tworzyw sztucznych zbieranych selektywnie: w 2020 r. było to ok. 1,3 mln ton, a w 2024 r. ok. 1,46 mln ton. To wzrost ilościowy, ale autorzy podkreślają, że jakość zbieranych odpadów nadal pozostawia wiele do życzenia. Jeśli do żółtego worka trafiają tekstylia, resztki jedzenia czy zużyte pieluchy, nawet nowoczesna linia sortownicza nie rozwiąże problemu.
Czytaj także: System kaucyjny zostanie rozszerzony o małpki










.png)

















