Pożegnanie kopciucha. Samorządy mają obowiązek działać, a prawo jest po ich stronie

Aktywiści apelują, by lokalne władze w końcu zaczęły korzystać z dostępnych narzędzi i stanęły po stronie prawa i zdrowia mieszkańców.

Zbliża się ważny termin dla mieszkańców województwa śląskiego – już wkrótce użytkowanie starych pieców węglowych, tzw. kopciuchów, stanie się nielegalne. Tymczasem w wielu domach wciąż działają przestarzałe źródła ciepła, które emitują ogromne ilości zanieczyszczeń, szkodząc zdrowiu i środowisku. Społeczna kampania „Pożegnanie Kopciucha” przypomina, że zmiany są konieczne i możliwe – trzeba tylko sięgnąć po dostępne narzędzia.

Województwo śląskie w 2017 r. przyjęło tzw. uchwałę antysmogową, która określa harmonogram wymiany nieefektywnych i wysokoemisyjnych źródeł ciepła. Zgodnie z jej zapisami od 1 stycznia 2022 r. nie wolno użytkować pieców mających 10 lat i więcej (na dzień 1 września 2017 r.) oraz instalacji bez tabliczek znamionowych, a od 1 stycznia 2024 r. – starszych niż pięcioletnie. Kolejne daty dotyczą kotłów poniżej pięciu lat oraz 3 i 4 klasy, które należy wymienić odpowiednio do 31 grudnia 2025 i 2027 r.

Uchwała ma na celu poprawę jakości powietrza – w regionie, gdzie smog bywa jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych. Mimo to wiele samorządów wciąż nie podejmuje zdecydowanych działań w walce z kopciuchami. Zdaniem aktywistów i ekspertów to nie tylko błąd, ale również zaniedbanie obowiązków wynikających z prawa.

– Przetarliśmy szlak. Nasze działania potwierdziły, że wójtowie, burmistrzowie, prezydenci i starostowie posiadają szerokie możliwości prawne, by efektywnie działać na rzecz poprawy jakości powietrza. Jeśli na swoim terenie mają do czynienia z użytkowaniem kopciucha niezgodnego z uchwałą antysmogową, to sprawa jest jednoznaczna i prosta – mogą wydać decyzję nakazującą jego wymianę. Tak wynika z orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w jednej ze spraw, którą zainicjowaliśmy. Taka procedura powinna być wszczynana z urzędu – podkreśla Zdzisław Kuczma z Rybnickiego Alarmu Smogowego.

Zgodnie z Prawem ochrony środowiska lokalne władze mają do dyspozycji co najmniej trzy skuteczne ścieżki egzekwowania przepisów:
– wydanie decyzji administracyjnej nakazującej wymianę nielegalnego źródła ciepła na podstawie art. 363 POŚ (Prawo ochrony środowiska),
– złożenie wniosku o ukaranie do sądu w trybie art. 379 ust. 4 POŚ,
– zawiadomienie Policji o podejrzeniu popełnienia wykroczenia z art. 334 POŚ.

– W dziesiątkach przypadków doprowadziliśmy do wymiany kopciucha dzięki takiej procedurze. Jeśli samorząd nie egzekwuje przepisów antysmogowych, to znak, że stoi po stronie kopciuchów, popiera brudne powietrze i tych, którzy je zatruwają. Krótko mówiąc, ambicją takiego samorządu jest utrzymywanie smogowego skansenu – ocenia Zdzisław Kuczma.

Aktywiści apelują, by lokalne władze w końcu zaczęły korzystać z dostępnych narzędzi i stanęły po stronie prawa i zdrowia mieszkańców. Zwłaszcza że ignorowanie obowiązków wynikających z uchwały antysmogowej może skutkować nie tylko złą jakością powietrza, ale również utratą zaufania społecznego.

Inicjatywa „Pożegnanie Kopciucha” to nie tylko informowanie o przepisach, ale również mobilizacja społeczna. Organizatorzy chcą dotrzeć do mieszkańców, którzy być może nie są jeszcze świadomi, że korzystanie z kopciucha w ich domu może już być nielegalne. Jednocześnie zwracają się do samorządów – przypominając, że mają nie tylko prawo, ale i obowiązek, by działać.