Od stycznia do sierpnia w województwie śląskim przeprowadzono 2239 kontroli, a ich skutki finansowe przekroczyły 35,3 mln zł.
W skali całego kraju od stycznia do sierpnia 2026 r. ZUS wykonał 20 529 kontroli. Błędy lub uchybienia stwierdzono w 18 495 z nich, co daje 90,1% skuteczności. To wyraźnie więcej niż kilka lat temu, gdy liczba kontroli była większa, ale odsetek wykrywanych nieprawidłowości niższy.
Finansowy efekt kontroli rośnie
Nie wszystkie ustalenia mają jednak taki sam ciężar. W 15 697 postępowaniach wykryte nieprawidłowości przełożyły się na skutki finansowe, a ich łączna wartość wyniosła 373,3 mln zł. Zdecydowaną większość tej sumy, czyli 360,6 mln zł, stanowiły błędy w naliczaniu składek na ubezpieczenia społeczne. Pozostałe 12,7 mln zł dotyczyło naliczania lub rozliczania świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Średni efekt pojedynczej kontroli jest dziś znacznie wyższy niż dawniej. W 2017 r. wynosił ok. 6 tys. zł na jedno postępowanie, a obecnie przekracza 18 tys. zł.
Dlaczego mniej kontroli daje lepszy wynik
ZUS podkreśla, że zmiana wynika z mocniejszego wykorzystania analizy danych i modeli ryzyka. Do sprawdzania typowane są przede wszystkim te podmioty, w których prawdopodobieństwo naruszeń jest największe. Zakład opiera się przy tym na danych z własnych systemów oraz na informacjach pochodzących z publicznych rejestrów.
Jak mówi Szymon Kasprowski, główny inspektor kontroli ZUS, dane za 8 miesięcy 2026 r. pokazują, że skuteczna analiza ryzyka pozwala ograniczać liczbę kontroli przy jednoczesnym zwiększaniu ich skuteczności. Dzięki temu działania koncentrują się na firmach obarczonych największym ryzykiem nieprawidłowości.
Od stycznia do sierpnia 2026 roku w województwie śląskim przeprowadzono 2239 kontroli, a ich skutki finansowe przekroczyły 35,3 mln zł.
Co najczęściej trafia do protokołów
Kontrolerzy sprawdzają przede wszystkim zgłaszanie pracowników i innych osób do ubezpieczeń społecznych, obliczanie i opłacanie składek, ustalanie prawa do świadczeń oraz wykonywanie pozostałych obowiązków wynikających z przepisów. W praktyce chodzi m.in. o zbiegi tytułów do ubezpieczeń, zaniżanie podstawy wymiaru składek czy błędne rozliczanie osób wykonujących pracę na rzecz własnego pracodawcy.
ZUS zwraca też uwagę na wykorzystywanie różnych form zatrudnienia w celu ograniczenia obciążeń składkowych. Szczególnie uważnie przygląda się nowym modelom pracy, w tym pracy za pośrednictwem platform internetowych, a także branżom z dużą rotacją pracowników i szerokim użyciem umów cywilnoprawnych. W ostatnim czasie częściej ujawniano nieprawidłowości m.in. w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz usługach ochroniarskich.
Instytucja zaznacza, że część uchybień wynika z prostych błędów przy zgłaszaniu do ubezpieczeń albo ustalaniu podstawy wymiaru składek. Mogą to być opóźnienia w zgłoszeniach, pomyłki rachunkowe czy nieprawidłowości w dokumentach. W takich sytuacjach korekta dokumentacji i uregulowanie należności zwykle pozwalają usunąć stwierdzone nieprawidłowości.
Kontrole służą nie tylko ochronie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale też zabezpieczeniu praw ubezpieczonych. Prawidłowo ustalone i opłacone składki wpływają później na wysokość świadczeń, między innymi w razie choroby, niezdolności do pracy oraz po zakończeniu aktywności zawodowej.
