Dawne elementy małej architektury, przedmioty codziennego użytku i ślady lokalnego rzemiosła również opowiadają historię miasta. W Cieszynie ich odkrywaniem zajmuje się Szlak Zabytków Nieoczywistych.
W Cieszynie rozwijany jest społeczny projekt, którego celem jest odkrywanie i dokumentowanie mniej oczywistych elementów lokalnego dziedzictwa. Inicjatywa prowadzona przez Bogdana Kosaka skupia się nie tylko na zabytkach, ale również na przedmiotach codziennego użytku i elementach architektury, które z czasem znikają z miejskiego krajobrazu. 24 października odbył się „Dzień na Szlaku Zabytków Nieoczywistych” obejmujący wystawę, spacer miejski i dyskusję o przyszłości przestrzeni publicznej.
Szlak Zabytków Nieoczywistych powstał w wyniku spotkań organizowanych w Cieszynie z rzemieślnikami i osobami zajmującymi się mniej znanymi aspektami lokalnej historii. Uczestnicy poznają materialne i niematerialne dziedzictwo miasta, w tym ślady dawnych tradycji kowalskich, szklarskich i ślusarskich, a także lokalnego handlu, ogrodnictwa i oszczędności. Projekt ma charakter społeczny i jest otwarty na osoby zainteresowane odkrywaniem historii zapisanej w przedmiotach oraz otoczeniu.
Wystawa i spacer śladami dawnej architektury
Tegoroczny „Dzień na Szlaku Zabytków Nieoczywistych” zorganizowano we współpracy z Zamkiem Cieszyn, Biblioteką Miejską, Urzędem Miejskim oraz Towarzystwem Przyjaciół Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Program obejmował wernisaż wystawy „Znikanie. Dizajn w przestrzeni publicznej”, spacer po mieście z przewodnikiem Maciejem Russkiem oraz panel dyskusyjny w budynku biblioteki miejskiej.
Na wystawie zgromadzono przykłady małej architektury z drugiej połowy XX w., w szczególności z okresu PRL-u. Część z nich jest dobrze znana starszym mieszkańcom, podczas gdy młodsze pokolenia mogą kojarzyć je przede wszystkim z fotografii. Ekspozycja zwraca uwagę na przedmioty i rozwiązania obecne niegdyś w przestrzeni publicznej, które stopniowo znikają lub tracą swoje pierwotne znaczenie.
Podobną tematykę poruszono podczas spaceru ulicami śródmieścia. Uczestnicy mogli przyjrzeć się elementom miejskiego krajobrazu, które często pozostają niezauważone, a także obiektom, których pierwotne funkcje nie zawsze są dziś czytelne. Obserwacje zebrane podczas spaceru stały się punktem wyjścia do rozmowy o tym, co warto zachować i jak świadomie kształtować wspólną przestrzeń.
Co warto zachować w przestrzeni miasta?
Podczas panelu dyskusyjnego rozmawiano o kulturowym znaczeniu przedmiotów, architektury i regionalnego dziedzictwa. W spotkaniu uczestniczyli eksperci zajmujący się tymi zagadnieniami, mieszkańcy oraz burmistrz i wiceburmistrz Cieszyna. Jednym z głównych tematów była odpowiedzialność za miejskie otoczenie i poszukiwanie sposobów ochrony elementów, które nie zawsze są uznawane za zabytki, ale mają znaczenie dla lokalnej tożsamości.
Bogdan Kosak postrzega Szlak Zabytków Nieoczywistych jako inicjatywę wykraczającą poza samo odkrywanie zapomnianych obiektów. Projekt ma również pomagać w wypracowaniu sposobów podejmowania decyzji o zachowaniu, wymianie lub usunięciu poszczególnych elementów przestrzeni publicznej. Ważne miejsce zajmują w nim zasady oszczędności, wystarczalności i umiaru, przeciwstawiane nadmiernej konsumpcji.
Inicjatorzy zwracają uwagę, że ochrona dziedzictwa nie musi wynikać wyłącznie z sentymentu czy względów estetycznych. Może być również sposobem na lepsze zrozumienie historii miasta, jego przemian oraz wartości przedmiotów, które towarzyszyły mieszkańcom w codziennym życiu. Organizatorzy zapowiadają kontynuację projektu i kolejne spotkania.
Wystawę „Znikanie. Dizajn w przestrzeni publicznej” można oglądać w oranżerii Zamku Cieszyn do 7 grudnia 2026 r.
Szlak Zabytków Nieoczywistych w Cieszynie
Szlak Zabytków Nieoczywistych jest nieformalnym projektem społecznym realizowanym w Cieszynie, którego celem jest ochrona i promowanie lokalnego dziedzictwa materialnego oraz niematerialnego. W jego tworzenie angażują się mieszkańcy, przedstawiciele miejskich instytucji, organizacji pozarządowych i uczelni, a także nauczyciele, uczniowie oraz prywatni właściciele nieruchomości. Inicjatywa służy rozwijaniu metod ochrony dziedzictwa z uwzględnieniem potrzeb lokalnej społeczności i instytucji odpowiedzialnych za jego zachowanie. Szczególną uwagę poświęca się śladom dawnej działalności rzemieślniczej i codziennego życia mieszkańców, również tym, które nie mają statusu zabytków i nie są powszechnie opisywane w przewodnikach turystycznych. Projekt promuje odpowiedzialne gospodarowanie zasobami miasta oraz zwraca uwagę na wartość najbliższego otoczenia jako wspólnego dobra mieszkańców.
Na portalu publikujemy informacje o ciekawych miejscach, szlakach spacerowych, zabytkach i wydarzeniach po obu stronach granicy, które mogą stać się inspiracją na jednodniową wyprawę lub weekendowy wyjazd:
Nowy szlak turystyczny w Raciborzu. Cztery wzgórza Brzezia do odkrycia
Śląsk Cieszyński na niepogodę. Muzea i atrakcje pod dachem
Willa Grossmanna w Ostrawie z nagrodą Narodowego Instytutu Dziedzictwa
Źródło: UM Cieszyn
