Miejskie nazewnictwo potrafi opowiadać o przeszłości równie wyraźnie jak kroniki czy archiwalne dokumenty. W Cieszynie uliczne tablice prowadzą przez dzieje osób i instytucji, które odcisnęły ślad na historii miasta oraz całego Śląska Cieszyńskiego. Tę właśnie perspektywę pokazuje ekspozycja „Patroni cieszyńskich ulic” w Galerii Książnicy Cieszyńskiej. Wystawę można oglądać do 14 listopada, w czasie otwarcia biblioteki.
Autorkami projektu są Jolanta Sztuchlik, Halina Morawiec i Beata Tomica. Przygotowana przez nie prezentacja ukazuje postacie oraz instytucje upamiętnione w nazwach ulic i placów śródmieścia Cieszyna. Wśród patronów pojawiają się reprezentanci rozmaitych środowisk, którzy mieli wpływ na życie religijne, społeczne, naukowe, gospodarcze i kulturalne regionu. Dzięki materiałom pochodzącym ze zbiorów Książnicy Cieszyńskiej, takim jak dokumenty, rękopisy, zdjęcia, mapy i stare druki, można lepiej poznać ich biografie oraz wydarzenia, w których uczestniczyli.
Na ekspozycji przybliżono również dzieje samego cieszyńskiego nazewnictwa ulicznego. Obecny układ nazw zaczął się wyraźnie kształtować pod koniec XIX wieku. W 1892 roku, wraz z rozbudową miasta, sporządzono nowy plan urbanistyczny, wyznaczono kolejne ulice i dzielnice, a także uporządkowano ich nazewnictwo. W następnych dekadach zmiany te szły w parze z przeobrażeniami politycznymi, społecznymi i kulturowymi. Dzięki temu mapa Cieszyna stała się zapisem kolejnych etapów historii miasta oraz zmieniającego się spojrzenia na jego przeszłość.
Wśród przypomnianych postaci znalazł się między innymi św. Melchior Grodziecki, jezuita i męczennik, który przyszedł na świat w Cieszynie na przełomie XVI i XVII wieku. Wystawa przywołuje także Jakuba Singera, pierwszego Żyda, któremu zezwolono na stałe osiedlenie się w mieście. Jego obecność podkreśla wielokulturowy charakter dawnego Cieszyna. Jednym z najważniejszych bohaterów ekspozycji jest ks. Leopold Jan Szersznik – uczony, pedagog, kolekcjoner oraz twórca biblioteki i muzeum. Jego dorobek stał się fundamentem instytucji, których tradycję kontynuuje obecnie Książnica Cieszyńska. Na wystawie znalazło się też miejsce dla Ludwika Kluckiego, adwokata, działacza narodowego i burmistrza Cieszyna w latach 1851–1861.
Część poświęcona osobom związanym z rozwojem polskiego życia narodowego i społecznego na Śląsku Cieszyńskim obejmuje Pawła Stalmacha, Ignacego Świeżego oraz Tadeusza Regera. Ich aktywność obejmowała między innymi prasę, oświatę, życie publiczne i polityczne regionu. Zwiedzający mogą też poznać losy Jana Kubisza, autora „Płyniesz Olzo”, utworu, który z biegiem czasu stał się jednym z symboli Śląska Cieszyńskiego. Szczególnie interesującym obiektem jest autograf tego tekstu. Ekspozycja przypomina ponadto Władysława Szybińskiego – pedagoga, rolnika i propagatora nowoczesnego nauczania, związanego z powstaniem Zimowej Szkoły Rolniczej w Cieszynie.
W części obejmującej XX wiek zaprezentowano między innymi Pawła Dombkego, wieloletniego dyrektora Elektrowni Miejskiej w Cieszynie, a także Gwidona Karola Langera, oficera Wojska Polskiego i szefa grupy polskich kryptologów, którzy w 1932 roku przełamali szyfr niemieckiej Enigmy. Zwieńczeniem wystawy jest sylwetka Andrzeja Szewczyka, artysty związanego ze Śląskiem Cieszyńskim, którego nazwisko nadano jednej z cieszyńskich ulic w 2017 roku.
Ekspozycja pokazuje również dzieje instytucji, które odegrały istotną rolę w rozwoju oświaty, kultury i życia społecznego regionu. Wśród nich znalazły się Macierz Szkolna Księstwa Cieszyńskiego oraz Czytelnia Ludowa. Uzupełnieniem portretów biograficznych są historyczne plany miasta, mapy i fotografie, które ukazują, jak na przestrzeni lat zmieniały się cieszyńskie ulice i zabudowa.
„Patroni cieszyńskich ulic” to pierwsza odsłona cyklu poświęconego osobom i instytucjom utrwalonym w miejskiej przestrzeni. Następne części projektu mają przybliżać kolejnych patronów cieszyńskich ulic oraz historie z nimi związane.
fot. Książnica Cieszyńska
oprac. /kp/
